فصلنامه علمی مطالعات بیداری اسلامی

چکیده این مقاله به بررسی همسویی راهبردی آمریکا و بنیادگرای مذهبی از سال 2011 تا 2024 و تاثیر آن بر بیداری اسلامی می‌پردازد و بر استفاده راهبردی از این اتحادهای به ظاهر متناقض برای دستیابی به اهداف ژئوپلیتیک تأکید می‌کند. این صف‌بندی‌ها چگونه باعث حذف اسد در سوریه و به قدرت رسیدن مجدد طالبان در افغانستان انجامید.(بیان مساله) همسویی‌های بین آمریکا و گروه‌های بنیادگرای مذهبی( با تاکید بر به قدرت رسیدن جولانی در سوریه و طالبان در افغانستان) چه تاثیری بربیداری اسلامی داشته است؟ (سوال)فرضیه این مقاله که تلاش شده است با رویکرد کیفی و روش تحلیلی و تبیینی (روش)بررسی شود عبارتست از : همسویی میان آمریکا و بنیادگرایی مذهبی باعث به قدرت رسیدن جولانی و حذف اسد در سوریه و به قدرت رسیدن طالبان و حذف نظام جمهوری در افغانستان و همچنین افزایش تنش در منطقه شده است این امر منجر به افزایش آگاهی و بصیرت در میان جریان‌های متکی بر بیداری اسلامی شده؛ به‌گونه‌ای که این جریانات با تاکید بر مواضع خود، به تفکیک بین اسلام اصیل و اسلام ابزاری پرداخته و بر راهبردهای ضداستکباری و مردمی تأکید بیشتری داشته اند. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد همسویی آمریکا با جریان‌های بنیادگرای مذهبی، نه برای مبارزه با افراط‌گرایی، بلکه در راستای ایجاد چالش برای جریانات اصیل اسلامی و جبهه مقاومت، بی‌ثبات‌سازی منطقه و جلوگیری از شکل‌گیری گفتمان مستقل اسلامی در برابر نظم لیبرال‌سرمایه‌داری جهانی صورت گرفته است (یافته ها)

چکیده در دوران سلطنت پهلوی، بخشی از سیاست‌های شبه مدرنیزاسیون دولت بر پایه قوانینی مغایر با شریعت اسلامی سامان می‌یافت. حوزه علمیه قم در این فضای سکولار، متناسب با شرایط و ظرفیت‌های موجود، با اتخاذ شیوه‌های متنوع در پی ابطال این قوانین یا جلوگیری از اجرای سیاست‌های دولت برآمد. از زمان بازتأسیس حوزه توسط آیت‌الله حائری تا رحلت آیت‌الله بروجردی در سال ۱۳۴۰ش، اگرچه مقاومت صریح و آشکار روحانیون و مراجع حوزه در برابر این سیاست‌های مشهود بود، اما هم‌زمان برخی رویکردهای به‌ظاهر محافظه‌کارانه نیز وجود داشته است؛ رویکردهایی که ممکن است به‌عنوان نوعی مدارا، سازش یا همزیستی محتاطانه با دولت تعبیر شود. روایت تاریخی این مواجهه و واکاوی راهبردهای متنوع مقاومت حوزه قم در برابر سلطه سیاسی دولت، مسأله اصلی این تحقیق است.(مسأله) پرسش اصلی این است که راهبردهای مقاومت حوزه قم در برابر تصمیمات و اقدامات ضدمذهبی سلطنت پهلوی را چگونه می‌توان تبیین نمود.(پرسش) این مقاله با روش تاریخی ـ اسنادی و در چارچوب نظریه «روایت نهانی» جیمز اسکات انجام شده است.(روش) یافته‌ها نشان می‌دهد حوزه قم به‌عنوان نهاد بیداری و مقاومت فرهنگی، با اتخاذ استراتژی‌های متنوع مقاومت، توانست استقلال نهادی و مشروعیت دینی خود را در دوره‌ای که دولت ظرفیت مخالفت آشکار را محدود می‌کرد، حفظ نماید. این مقاومت‌های روزمره، گرچه در ظاهر کوچک و محدود بودند، اما به‌تدریج به فرسایش مشروعیت دولت کمک نمود و زمینه‌ساز تحولات اجتماعی گسترده‌تر در آینده شد.(یافته‌ها)

چکیده خار و میخک را می توان در حقیقت کتابی تاریخی دانست که نویسنده تلاش دارد ابعاد مختلف زندگی اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی مردم فلسطین را از نزدیک روایت کند. یکی از مهمترین ابعاد این تصویرگری، مبارزه و مقاومت فلسطینیان در برابر اشغالگری است که با محوریت نوار غزه شکل می‌گیرد و ادامه می‌یابد.
مقاله حاضر با درک رئالیسم بودن اثر که به زبان یکی از فرماندهان ارشد مقاومت در فلسطین روایت شده است، سیر تحول مقاومت فلسطین را از زاویه نگاه یک فلسطینی در میدان برای خوانندگان تشریح و عوامل تاثیرگذار در فرایند متغیر مبارزه را تبیین می‌کند. بر این اساس نویسنده بر اساس مطالعه کتابخانه‌ای و روش توصیفی و استخراج دیدگاه‌های راوی به تحلیل پرداخته است. بر اساس این پژوهش، مبارزه و مقاومت تنها راه حل مساله فلسطین بوده و سازش و مذاکره موضوعی است که سنوار در روایت خود آن را به چالش می‌کشد. از نگاه او مبارزه مردم در طول دهه‌های مختلف تحت تاثیر عوامل مختلف مسیر خطی را طی نکرده و به واسطه شرایط داخلی و پیرامونی دستخوش صعود و نزول شده است. از جمله مهمترین عوامل تاثیرگذار در این فرایند، وجود جریانها و جنبشهای مختلف در فلسطین، نوع و میزان تعامل آنها با یکدیگر و رژیم، افزایش آگاهی سیاسی و ارتقای مبانی فکری عموم مردم، اقدامات رژیم و تحولات سیاسی آن و تحولات منطقه های و جهانی را می توان ذکر کرد.

چکیده در ادبیات معاصر، استفاده از نمادها به‌عنوان شیوه‌ای برای بیان غیرمستقیم افکار، احساسات، برانگیختن عواطف واندیشه‌ها، مخصوصا در موضوعات سیاسی واجتماعی، رواج چشمگیری یافته است. این رویکرد که از نیمه دوم قرن نوزدهم شروع شده است، زمینه را برای درگیر کردن ذهن خواننده در فرایند خوانش فراهم ساخته است. از جمله شاعران معاصر که بخوبی از این ظرفیت بهره برده است، تمیم البرغوثی است؛وی با بکار‌گیری نمادهای دینی در اشعار خود، توانسته است تصاویری جدید وتأویل‌پذیر خلق کند.
پژوهش حاضر با رویکرد تحلیل نمادشناختی و جمع‌آوری کتابخانه‌ای داده‌ها وبا بهره‌مندی از روش توصیفی تحلیلی،(روش) به بررسی نمادها در دو شعر شاخص البرغوثی با عنوان‌های«أمیر المؤمنین»و«سفینة نوح» می‌پردازد(مسئله). در شعر نخست، شاعر با بهره‌گیری از نمادپردازی دقیق، چهره سید حسن نصرالله را در قالب امیر مؤمنان بازآفرینی می‌کند؛ شخصیتی که به‌عنوان نماد ایستادگی، رهبری خردمندانه در حوزه مقاومت ووحدت اسلامی است. در شعر دوم نیز همین شخصیت با تصویر کشتی نوح بازنمایی می‌شودنمادی که بر نقش رهایی‌بخش ونجات‌بخش او برای امت اسلامی تأکید دارد.
یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که البرغوثی با به‌کارگیری نظام‌مند نمادهای دینی، توانسته است مفاهیم سیاسی واجتماعی را در مجموعه‌های هنرمندانه وتأمل‌برانگیز بیان کند. این نمادها علاوه بر انتقال پیام‌های شاعر، خواننده را نیز به تفسیر ورمزگشایی فعالانه فرامی‌خوانند(یافته ها).

چکیده فیلم و سینما از مهم‌ترین پایگاه‌های هنر و رسانه محسوب می‌شود و بر فرهنگ سیاسی اثرگذار است. شعارهای سیاسی مردم از نشانه‌های مهم فرهنگ سیاسی به شمار می‌آیند. این مقاله به بررسی جایگاه رسانه در بیداری اسلامی مصر و نسبت شعارهای انقلابیون با فیلم‌های سینمایی اکران شده در مصر پرداخته است (مسئله). با محوریت نظریه بازنمایی استوارت هال (1997) و استفاده از روش توصیفی-تحلیلی، بیش از 30 فیلم سینمایی بررسی و با شعارهای رایج در جریان بیداری اسلامی مصر تطبیق داده شده است (روش). نتایج نشان می‌دهد فیلم‌های سینمایی نقش اساسی در جریان بیداری اسلامی مصر ایفا کرده و بخش جدایی‌ناپذیری از آن شده‌اند. فیلم به عنوان مهم‌ترین محصول هنری-رسانه‌ای، تأثیر قابل توجهی بر فرهنگ سیاسی مردم مصر داشته است. تعداد قابل توجهی از شعارهای بیداری اسلامی 2011 مصر، وامدار عناوین، داستان یا دیالوگ‌های فیلم‌های اکران شده در مصر است و سینما منبع الهام اصلی زبان انقلابی مردم بوده است (یافته‌ها).

چکیده The present study aims to explain the position of women within the framework of the discourse of political Islam in the Islamic Republic of Iran from the perspective of Islamic awakening. Political Islam, as an ideological system, defines the role and identity of women based on Sharia and Shiite jurisprudence, and in this way, presents a desirable model of a "Muslim woman" in the family, society, and political system. "The importance of this study is that women, as mothers and educators of the revolutionary generation, play a pivotal role in reproducing values ​​and norms. Also, studying their position provides the possibility of analyzing the socio-discursive developments and the future path of women's role in the political structure."" According to the research findings, "The discourse of political Islam, while trying to define the role of women within the framework of chastity and family, has gradually, under the influence of social changes and increased awareness of women, redefined their position in the political, cultural and economic spheres. The widespread participation of women in elections, the expansion of higher education, employment and entrepreneurship are clear signs of this development, which reflects the dynamism of the discourse of political Islam with women's demands and social changes in contemporary Iran."

چکیده در چند دهة گذشته، مهم‌ترین عامل تأثیرگذار در تحول موقعیت ژئوپلیتیکی ایران که مبنای تعاملات ایران با قدرت‌های جهانی و منطقه‌ای را شکل داده است، اندیشه‌های امامین انقلاب می‌باشد. همچنین مقاومت اسلامی پس از پیروزی انقلاب اسلامی با بهره‌گیری از منظومۀ فکری امام خمینی(رحمه الله علیه) و امام خامنه‌ای(مدظله العالی) موجب شکل-گیری جبهۀ مقاومت در منطقۀ غرب آسیا با محور جمهوری اسلامی ایران شده است. (مسئله)؛ این مقاله با روش توصیفی- تحلیلی در پی پاسخ به این پرسش است که تأثیر اندیشۀ دفاعی- امنیتی امامین انقلاب بر پیشرفت و آینده جبهۀ مقاومت چگونه است؟ (پرسش و روش)؛ نتایج گویای آن است که اندیشۀ دفاعی- امنیتی امامین انقلاب، بیش از هر چیز بر فعال و پویا بودن مقاومت تأکید دارد، اندیشه دفاعی- امنیتی امامین انقلاب، نه تنها به عنوان یک نظریه، بلکه به عنوان نقشه راهی عملیاتی، عامل اصلی تحول توازن قدرت در منطقه غرب آسیا به نفع جبهه مقاومت بوده است. این اندیشه با ارائه یک پارادایم امنیتی، موجب استمرار، انسجام و پیشرفت مستمر این جبهه در مقابل ائتلاف-های متخاصم شده است.