فصلنامه علمی مطالعات بیداری اسلامی

چکیده سال 1948م، سال تأسیس رژیم غاصب و جعلی اسرائیل است ونسل شاعرانی که بعد از آن درباره ی مساله ی فلسطین شعرسرودند بایدنسل «شکست، حزن و سرشکسته» خواند تا اینکه این وضع بعد از انقلاب سال 1952م، اندک اندک دگرگون می شودو با رشدحس قومیت عرب در منطقه و پیروزی انقلاب های ملل جهان و بیداری اسلامی در آن درسایه ی مقاومت مسلحانه، نسلی به صحنه ی مبارزه و تفکر می آید که درچشم انداز او همه چیز با نسل پیشین متفاوت است محمود درویش (1941-2008) شاعر این نسل است که با اقدام عملی و شعر خودنه تنها به مبارزه بایهودیان صهیونیسم اقدام می کندبلکه به افشاگری چهره ی واقعی آنان در شعر خودمیپردازد (مسئله) پژوهش حاضر تلاش می کند تا به شیوه ی تحلیلی- توصیفی به تبیین و ترسیم سیمای اشغالگران یهود درشعر محمود درویش و تاثیر آن بر ذهن و درک مخاطب در بیداری اسلامی و مقاومت بپردازد. (روش) نتایج کلی این پژوهش بیانگر آن است که درویش در شعر خاصه در اشعار سیاسی خود بیشتر از میراث، نماد، رمز و اسطوره بهره می جوید تا اینکه به ترسیم چهره ی واقعی اشغالگران یهود، باورها، اهداف و نقش آنها در محو هویت اسلامی و عربی و تقویت روحیه ی نژاد پرستی براساس باورهای انحرافی و اسطوره های تحریفی یهودیان، بپردازد و شعر خود را به عنوان ابزاری برای تحدّی و مبارزه طلبی با دشمن اشغالگر بداند. (یافته ها)

چکیده یکی از مهمترین آیین‌ها و مناسک عبادی، مراسم پیاده‌روی اربعین است که با هدفی الهی به صورت جمعی برگزار می‌گردد. هر سال مسلمانان در این مراسم، از یک سو موجودیت خود را در ابعاد متفاوت به جهانیان اعلام می‌کنند و از سوی دیگر حضور خود زائران در این مراسم، موجب تاثیرپذیری و تاثیرگذاری متقابل آنها می‌گردد. لذا این مراسم، از کارکردهای متفاوتی نظیر کارکردهای مذهبی، اجتماعی و سیاسی و... برخوردار است؛ اما صاحبنظران جهان اسلام کمتر به کارکردهای سیاسی این مراسم پرداخته‌اند. به همین منظور این پژوهش به دنبال پاسخگویی به این پرسش است که از منظر صاحبنظران علوم سیاسی، کارکردهای سیاسی مراسم پیاده‌روی اربعین کدامند؟(مسئله). برای پاسخگویی، از رویکرد جامعه‌شناختی و روش دلفی- تکنیک شانون بهره‌برداری گردید(روش).یافته‌ها نشان داد که مهمترین کارکردهای سیاسی این مراسم از منظر صاحبنظران علوم سیاسی، افزایش قدرت نرم جهان اسلام؛ وحدت‌بخشی به مسلمانان؛ تقویت هویت شیعه؛ بیداری اسلامی؛ ایثار-شهادت‌طلبی؛ مقاومت و ظلم‌ستیزی؛ امربه معروف و نهی از منکر؛ نمایش امنیت عراق، تقویت مناسبات ایران و عراق؛ آموزش و کادرسازی سیاسی و اصلاح جامعه و زمینه‌سازی ظهور امام زمان(عج) می‌باشد(یافته ها).

چکیده در چند دهة گذشته، مهم‌ترین عامل تأثیرگذار در تحول موقعیت ژئوپلیتیکی ایران که مبنای تعاملات ایران با قدرت‌های جهانی و منطقه‌ای را شکل داده است، اندیشه‌های امامین انقلاب می‌باشد. همچنین مقاومت اسلامی پس از پیروزی انقلاب اسلامی با بهره‌گیری از منظومۀ فکری امام خمینی(رحمه الله علیه) و امام خامنه‌ای(مدظله العالی) موجب شکل-گیری جبهۀ مقاومت در منطقۀ غرب آسیا با محور جمهوری اسلامی ایران شده است. (مسئله)؛ این مقاله با روش توصیفی- تحلیلی در پی پاسخ به این پرسش است که تأثیر اندیشۀ دفاعی- امنیتی امامین انقلاب بر پیشرفت و آینده جبهۀ مقاومت چگونه است؟ (پرسش و روش)؛ نتایج گویای آن است که اندیشۀ دفاعی- امنیتی امامین انقلاب، بیش از هر چیز بر فعال و پویا بودن مقاومت تأکید دارد، اندیشه دفاعی- امنیتی امامین انقلاب، نه تنها به عنوان یک نظریه، بلکه به عنوان نقشه راهی عملیاتی، عامل اصلی تحول توازن قدرت در منطقه غرب آسیا به نفع جبهه مقاومت بوده است. این اندیشه با ارائه یک پارادایم امنیتی، موجب استمرار، انسجام و پیشرفت مستمر این جبهه در مقابل ائتلاف-های متخاصم شده است.

چکیده مسئله زنان و جایگاه آنان در جامعه، پیوسته از مسائل مورد توجه اندیشه ورزان بوده و چه بسا در رخدادهای سیاسی- اجتماعی مورد بهره برداری گروه های مختلف قرار گرفته است. اعتقاد نظریه پردازان برجسته انقلاب اسلامی در این رابطه؛ توازن نقش فردی و اجتماعی زن است که در تقابل با مدعیان شعار (زن، زندگی، آزادی) قرار دارد. هدف پژوهش حاضر تبیین اندیشه های مقام معظم رهبری در موضوع «زن؛ زندگی؛ آزادی» است (مسأله)؛ روش پژوهش توصیفی- تحلیلی، با رویکرد استقرایی است (روش)؛ نتایج حاکی از آن است که مقام ایشان با تمسک به آیات قرآن کریم و سنت معصومین(علیهم السلام)، مرد و زن را از یک جوهر و حقیقت می داند که در برخی از خصوصیات و وظایف، با هم تفاوت هایی دارند؛ و هر دو باید برای رسیدن به زندگی عزت مند و حیات طیبه تلاش کنند. امام خامنه ای هرچند حق پذیرش مسئولیت های اجتماعی را از زنان سلب نمی کند ولی قائل به اصالت نقش محوری زن در خانواده، به عنوان مادر و همسر است. ایشان منشأ آزادی بشر را توحید الهی و نفی هر قید و بندی غیر از بندگی خدا دانسته؛ و آزادی غربی به معنای بی بندوباری را مردود می شمارد (یافته ها).

چکیده بیداری اسلامی به مجموعه تحولات فکری، اجتماعی و سیاسی جوامع اسلامی در جهت بازگشت به حاکمیت قرآن و ارزش‌های اسلامی در زندگی سیاسی و اجتماعی و ساخت تمدن اسلامی اطلاق می‌شود. موج بیداری اسلامی در اثر حرکت مصلحان بزرگ دینی ابتدا در مصر شکل گرفت، سپس در سایر کشورهای عربی و اسلامی گسترش یافت و امروزه تأثیرات آن در سطح بین‌المللی مشاهده می‌شود. مصطفی صادق الرافعی، شاعر و نویسندهٔ متعهد مصری است که همگام با آغاز بیداری اسلامی در مصر، با پرداختن به مسائل مهمی چون: تهذیب و تربیت جوانان، ضرورت آگاهی بخشیِ امّت مسلمان، مقاومت و مبارزه در برابر استعمارگران، تبدیل به نماد بیداری اسلامی شد. بیشترِ قصاید رافعی در حوزهٔ بیداری اسلامی و در قالب طرح مباحث گوناگونی مانند: انتخاب اسلام به‌عنوان ایدئولوژیِ مبارزه، تلاش برای دست‌یابی به حکومت اسلامی، تأثیر اسلام بر حیات سیاسی جنبش‌های اسلامی، عشق به وطن، شکایت از ستم حکمرانان، مخالفت با سلطه گران و دعوت به آگاهی بخشی است. (مسئله) این پژوهش که با روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای انجام‌شده (روش) به این نتیجه رسیده است که شاعر برای گسترش و پویایی جنبش بیداری اسلامی و نهادینه کردن آن به‌عنوان یک عامل تأثیرگذار برای مقابله با استعمارگران و رفتارهای هنجارشکنانهٔ آنان، از مؤلفه‌های مختلف بیداری اسلامی ازجمله مباحثی چون تهذیب و تربیت نسل جوان، اعتمادبه‌نفس و ایمان به خدا، تأکید بر جدّیّت و پشتکار، وجوبِ دانش‌افزایی و خدمت به وطن، تأکید بر عمل‌گرایی، تلاش برای بیداری جامعه به‌ویژه زنان، یادآوری مجد و عظمت گذشته، توکّل به خدا و امید به پیروزی، تعقّل و بصیرت و دوراندیشی استفاده می‌کند و طرح چنین اندیشه‌هایی را برای مقابله با استعمارگران ضروری می‌داند. شاعر با پرداختن به این موضوعات که ریشه در دین دارند، تعهد دینی و دَین سیاسی خود را به جامعهٔ اسلامی و بیداریِ آن نشان می‌دهد. (یافته‌ها).

چکیده با توجه به راهبرد جمهوری اسلامی در سیاست خارجی با شعار نه شرقی نه غربی و مقابله با استکبار جهانی ، دولت های متخاصم از جمله آمریکا از هیچ گونه موازنه ای دریغ نمی کنند. ترور سردار قاسم سلیمانی نیز یکی از همین دست مسائل می باشد که در مقابل این مسأله موضوع «انتقام سخت» مطرح گردید. از آنجا که مفهوم انتقام سخت برای اولین بار توسط آیت الله خامنه ای مطرح گردید، هدف اصلی پژوهش تبیین اصول انتقام سخت، مبتنی بر اندیشه دفاعی آیت الله خامنه ای می باشد(مسئله) این پژوهش با روش توصیفی – تحلیلی در صدد پاسخ به این مسئله است: در اندیشه حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، چه اصولی نسبت به انتقام سخت وجود دارد؟ (روش) با بررسی اندیشه ایشان در خصوص انتقام سخت، نتایج مقابل حاصل شده است: با توجّه به مبانی مفروض برای انتقام سخت، مانند توحید، عدالت خداوند، معاد وهدف مندی خلقت، علو وبرتری اسلام و نفی سبیل، اصولی بر آن مترتب می‌شود. این اصول در واقع بایدها و نبایدهای کلی است، که از مبانی استخراج می شوند که برخی از مهمترین اصول انتقام سخت عبارت‌اند از: اصل انتقام گرفتن، ظلم‌ستیزی، دفع فتنه، قانون گرایی، توازن تهدید، عدالت در انتقام، عدم استفاده از سلاح کشتار جمعی، اصل مقابله به مثل، حفظ کرامت و جان انسان، مردم‌پایگی است. (نتایج)