فصلنامه علمی مطالعات بیداری اسلامی

چکیده عقل بنیادی‌ترین ابزار هدایت در اندیشه اسلامی، جایگاه ویژه‌ای در قرآن دارد. ارائه الگوی قرآنی تربیت عقل نقش مهمی در بیداری اسلامی مبتنی بر رابطه امام و امت دارد. به طوریکه کارامدی این جریان در گرو این الگو می‌باشد. درواقع تبیین جامع و کارامد از تربیت عقل از منظر قرآن به مثابه روح و شاکله جریان بیداری اسلامی است، به طوریکه مناسبات بین امام و امت را برمدار عقل تبیین می‌نماید. این پژوهش درصدد است تا با تبیین الگوی تربیت عقل از منظر قرآن زمینه کاربست آن در جریان‌های بیداری اسلامی را فراهم سازد و رابطه امام و امت را بر مدار عقل تبیین و ارائه نماید.(مسئله)؛ این پژوهش با استفاده از روش تفسیری-ساختاری تلاش دارد تا مؤلفه‌های تربیت عقل به صورت لایه‌ای تبیین شوند. در این روش ده نفر از نخبگان قرآنی، برای تدوین ماتریس خودتعاملی مشارکت داشتند.(روش)؛ تنویر عقل به عنوان لایه سطح یک و عمیق‌ترین لایه قرار گرفت. این لایه بر «حق‌یابی عقل»، تأثیر می‌گذارد. تنویر عقل نیز بر لایه سوم یعنی«حق یابی عقل»،«رشد و سازندگی عقل»و«تکامل عقل» تأثیر می‌گذارد. هر سه مؤلفه لایه سوم که روبنائی‌ترین لایه هستند بر لایه دوم یعنی «حق‌یابی عقل» تأثیر می‌گذارند. بنابراین اثرگذارترین لایه در تربیت عقل از منظر قرآن«تنویر عقل» می‌باشد.(یافته‌ها).

چکیده مقاومت اسلامی مهمترین راهبرد نظام جمهوری اسلامی است اما چنان که شایسته است در ساحت نظریِ آن پژوهش نشده است. مقاله حاضر با هدف تحکیم بنیان نظری مقاومت اسلامی تلاش نموده است با مراجعه به نهج البلاغه به عنوان یکی از مهمترین منابع تولید کننده اندیشه های سیاسی ـ اجتماعی در مکتب تشیع (منبع) طرح کلیِ مقاومت در اسلام را از منظر معارف علوی نمایان سازد.(هدف) در این راستا، به نظر آمد کلان نظریه فلسفه تاریخی امام علی (ع) به عنوان بستری نظری برای شناخت نظریه مقاومت عمل می‌کند و برای شناخت عمیق و صحیح نظریه مقاومت از منظر امام علی (ع)، ناچار باید ارتباط آن را با نظریه فلسفه تاریخی ایشان مورد شناسایی قرار داد.(مسأله) با کاربست روش تحلیلی و استنباطی و اکتشاف ترابط مضمونیِ داده‌های پژوهش (روش) این رهآورد حاصل شد که امام علی (ع) تاریخ را هدفمند و قانون‌مند و سنن الهیِ حاکم بر تاریخ را تنها میزانِ معتبر برای تحلیل تاریخ می‌دانند. تاریخ دو گونه حرکت خطی و دورانی دارد. حرکت دورانی تاریخ ما بین پهنه‌ی سقوط یا جاهلیت و عرصه‌ی صعود یا عقلانیت معنا می‌یابد. مقاومت عنصر تعیین کننده در خروج جامعه از جاهلیت و ورود به عرصه عقلانیت و استمرار حیات در این حالت است و ترک مقاومت زمینه سازِ حرکت تاریخیِ نزولی جوامع و بازگشت به جاهلیت است.(یافته‌ها)

چکیده متن پرسش امام علی علیه‌السلام وپاسخ پیامبر خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم در موضوع جهاد و شهادت در یک حدیث امام رضا علیه‌السلام وجود دارد. آن پرسش و پاسخ در پایان غزوه ذات السلاسل در سال هشتم هجری اتفاق افتاده است.بی‌تردیدحدیثی که در بردارنده گفتگوی دو معصوم در موضوع جهاد و شهادت باشد سرمایه‌ای بزرگ برای شناخت منطق اهل بیت علیهم‌السلام در آن موضوع خواهد بود. این حدیث نخستین بار در کتاب صحیفه الرضا علیه‌السلام آمده است که از اصول اربعمأه بوده و اعتبار آن در این مقاله بیان شده و همچنین شخصیت راوی حدیث بررسی رجالی گردیده است(مسئله)؛ این پژوهش به توصیف و تحلیل سند و متن و دلالت همان حدیث اختصاص دارد (روش)؛ اندیشه اسلامی و بیداری اسلامی و آرمان اسلامی و جهاد و مقاومت و شهادت در طول هم قرار دارند ودر این میان شهادت بالاترین نیکی در جهان است. این مقاله به تبیین همین اوج و قله نیکی اختصاص دارد. در این حدیث رضوی علیه‌السلام وضعیت مجاهدان از نخستین گام به تفصیل در سه بخش از جهاد تا شهادت و از شهادت تا قیامت و از قیامت تا ابدیت نشان داده شده است درمحتوای این حدیث حقایقی در ارتباط با جزئیات مراحل جهاد و کار مجاهدان در مراحل پی‌درپی و به هم پیوسته تا پس از شهادت وجود دارد که در هیچ حدیث دیگری نیست (یافته‌ها)؛

چکیده پژوهش حاضردرصددآشکارسازی و تحلیل نگرش امام‌‎علی (ع) ‌‌به ‌مبانی سیاست بر پایه اخلاق و واکاوی آسیب‎های آن در پایداری حکومتها وبیداری ملتها نگارش شده است(مسئله)؛ این تحقیق ‌‌‌‌‌‌که با روش کیفی و رویکرد توصیفی - تحلیلی مبتنی بر داده‌های کتابخانه‌ای با تأکید بر نهج‌البلاغه سامان یافته، می‌کوشد زیر ساخت‎های پیوند اخلاق و سیاست را در نگرش امام‌علی(ع) و با تکیه بر خطبه‌ها، نامه‌ها و کلمات قصار نهج‌البلاغه تبیین کند.(روش) نگره سیاست بر پایه اخلاق به ‌عنوان یکی از رویکردهای مطرح ‌شده در پیوند این دو مقوله با یکدیگر ‌است که بررسی جامع از بُن‌مایه‌ها و درون‌مایه‌های آن می‌تواند در سطح گسترده بر پایداری حکومت‌ها و بیداری ملتها اثر شگرفی گذارد.(فرضیه) با فحص در رهیافت اندیشه حکومتی امام (ع) می‌توان چنین دریافت‌‌‌‌‌‌که سیاست علی ‌رغم تنوع برداشت‌ها، بدون پشتوانه اخلاق آسیب‌های مختلف فردی و اجتماعی را به ‌همراه خواهد داشت. بهسازی زیر ساخت‌های اخلاق‌‌مداری درسیاست می‌تواند زمینه اصلاح رفتارها و مناسبات جمعی را فراهم سازد. ره‌آورد این رویکرد، تجمیع زیرساخت‌های جامعه بر پایه اخلاق‌‌مداری و دین‌مداری به ‌ویژه گفتمان در پیوند با نهاد زمامداری است. برون‌داد و یافته‌ها نشان می‌دهد در اندیشه امام نگرش توحیدمدارانه، امانت‌‌مدارانه، خدمت‎مدارانه، ابزارمدارانه، کرامت‌مدارانه به‌ سیاست و سیاست‌گذاری زمینه را برای حاکمیتی سالم و جامعه‌ای آگاه، نظام‌مند و اخلاق‌مدار فراهم می‌کند. لذا این نگرش بستری مناسب برای همدلی و تجلی تعامل هدفمند در جامعه خواهد شد.(یافته‌ها)