تبارشناسی جریانهای تکفیری بررسی موردی جنبش طالبان در افغانستان

نوع مقاله: علمی ترویجی

نویسنده

دانشجوی دکتری تاریخ اسلام ، دانشگاه پیام نور قشم.

چکیده

طالبان را می‌بایست یکی از مصادیق بارز جنبش‌های سلفی و تکفیری معاصردانست و جهت شناخت و تحلیل دقیق‌تر این جنبش، می‌بایست به تحلیل و بررسی مبانی فکری آن پرداخت. این مبانی را می‌توان در سه محور کلام (پیشینه تاریخی)، سیاست و قومیت پشتون مورد ارزیابی قرار داد.
مبانی کلامی و پیش زمینه‌های تاریخی تفکر طالبان را باید در جریان فکری اهل حدیث جستجو نمود که با بلوغ نسبی در اندیشه امام احمد حنبل، بعدها توسط ابن تیمیه و به خصوص محمد بن عبدالوهاب به صورت یک مکتب فکری مشخص درآمد. در این میان مکتب دیوبندیه که تجلی آیین وهابیت در شبه قاره هند محسوب می‌شود بواسطه مدارس مذهبی (عمدتاً در پاکستان) و گروه‌های بنیادگرای اسلامی همچون القاعده و جمعیة العلماء الاسلام (با حمایتهای مادی و معنوی پاکستان، عربستان و امارات متحده عربی)، مجرای تحقق آموزه‌های جریان فکری اهل حدیث) وهابیت(در طالبان بودند. هرچند نباید از نظر پنهان داشت آشفتگی‌های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی افغانستان که حاصل دوران سخت نبرد با شوروی سابق و حکومت 4 ساله مجاهدین می‌باشد نیز نقش مهمی در هجوم طالبان به سوی این مدارس دینی داشت.
 از سوی دیگر روند جهانی شدن و جهانی سازی که در رأس آن آمریکا قرار دارد و آموزه‌های فکری و ارزشی قوم پشتون که مهم‌ترین بستر اجتماعی جنبش طالبان است را باید بخش دیگری از مبانی فکری طالبان محسوب داشت.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

stemming of excommunicated (Takfirist) streams, consideration the Taliban movement in Afghanistan

نویسنده [English]

  • Maziar Karimi Hajikhademi
PhD Student of Islamic History, Payam Noor University of Qeshm.
چکیده [English]

Politic agitation of recent two centuries of Afghanistan and undesirable action of four years long of Mujahidin government (1992-1996) that caused insecurity, corruption and extreme cultural and economic poverty, provided suitable background for Taliban to appearance in Afghanistan. In addition to these backgrounds, countries such as Pakistan, KSA and USA that anyone had special interests from the Taliban appearance, satisfied an important role as foreigner causes. intellectual foundation of Taliban can assess in three pivots: theology, policy and pashtoonism. Theological foundations should investigate in intellectual flow of Ahl-e-Hadith that with the relative puberty in Imam Ahmad-e-Hanbale's thought by means of Ibni-Taimiyyeh and particularly Mohammad-Ibni Abdolvahab in the next years turned into a distinguished school. These theological foundations impressed Taliban opinions under the effect of politic flows. Divbandism (manifestation of vahhabism in India) due to religious schools of Pakistan, Islamic fundamental groups such as Algha'aedeh and Jam'aiyyat-ol-'ulama-el-Islam with the support of Pakistan, KSA and UAE were channel of proving Ahl-e-Hadith and Vahhabism instructions in Taliban. Also globalization and globalism under the leadership of USA and the west countries and instructions and rites of Pashtoon nation should be considered as another theoretic and intellectual foundation of Taliban.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Taliban
  • Vahhabiat
  • Jam'aiyyat-ol-'ulama-el-Islam
  • Salafi
  • pashtoon

منابع

1- فارسی:

- اباذری، یوسف و فرهادپور، مراد (1380)، نشانه‌شناسی 11 سپتامبر. تهران: طرح نو.

- ابراهیمی، محمدحسین (1379)، تحلیلی نو بر عقاید وهابیان. قم، دفتر تبلیغات اسلامی.

- احمد، عزیز (1366)، تاریخ تفکر اسلامی در هند. مترجمان نقی لطفی و محمدیاحقی، تهران: کیهان.

- احمدی، دکتر حمید (1377)، «طالبان: ریشه‌ها، علل ظهور و عوامل رشد»، اطلاعات سیاسی و اقتصادی. شماره 132 131.

- امامی، حسام‌الدین (1378)،افغانستان و ظهور طالبان. تهران: شاب.

- امیری، مهدی (1380)، زمینه‌های ظهور طالبان در صحنه سیاسی افغانستان. اطلاعات، مورخ 15 و 16/8/80.

- امین، سید محسن (1367)، کشف‌الإرتیاب. ترجمه و نگارش سید ابراهیم سید علوی، تهران: امیرکبیر.

- «بربریت فرهنگی طالبان»، ترجمه احد البرز، ترجمان سیاسی. شماره 14.

- بشیریه، دکتر حسین (1376)، جامعه‌شناسی سیاسی. تهران: نی.

- البوطی، محمدسعید رمضان (1375)،سلفیه بدعت یا مذهب. ترجمه حسین صابری، مشهد: آستان قدس رضوی.

- پاکتچی، احمد (1379)، «اصحاب حدیث»، دائِرةالمعارف بزرگ اسلامی. ج 9، تهران: مرکز دائِرةالمعارف بزرگ اسلامی.

- پاکتچی، احمد (1373)، «احمد بن حنیل»، دائِرةالمعارف بزرگ اسلامی. ج 6، تهران: مرکز دائِرةالمعارف بزرگ اسلامی.

- پاکتچی، احمد (1369)، «ابن تیمیه»، دائِرةالمعارف بزرگ اسلامی. تهران، ج 3.

- پطروشفسکی (1363)،اسلام در ایران. ترجمه کریم کشاورز، تهران: پیام.

- پهلوان، چنگیز (1378)،عصر مجاهدین و برآمدن طالبان. تهران: قطره.

- جانسون، کریس،افغانستان کشوری در تاریکی. ترجمه دکتر نجله خندق، تهران: مؤسسه فرهنگی آیه.

- جعفری، یعقوب (1371)، مسلمانان در بستر تاریخ. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.

- جعفریان، رسول (1378)،مقالات تاریخی. دفتر ششم، قم، الهادی.

- جعفریان، رسول (1379)،مقالات تاریخی. دفتر دوم، قم، دلیل.

- دهقان، دکتر محمود (1379)، اسلام انقلابی رودررو با ارتجاع طالبانی. اطلاعات، مورخ 18/12/79.

- ذبیحی فرد، هانیه (1379)، «طالبان صادرکننده افراط‌گرایی»، دیدگاه‌ها و تحلیل‌ها. شماره 139.

- رحیمی، سردار محمد (1383)، بعد سیاسی جهانی شدن و تأثیر آن بر تحول جامعه مدنی در افغانستان مدرن. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران.

- رحیمی، عبدالحمید، بررسی مکتب دیوبند. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده ادبیات دانشگاه تهران.

- رشید، احمد (1383)، کابوس طالبان. ترجمه گیلدا ایروانلو، تهران: هوای رضا.

- رشید، احمد (1379)، طالبان؛ اسلام، نفت و بازی بزرگ جدید. ترجمه اسد الله شفایی و صادق باقری، تهران: دانش هستی.

- ریشه‌یابی طالبان. حیات نو، مورخ 23/1/80.

- زریاب‌خویی، مرحوم دکتر عباس (1368)، بزم‌آورد. تهران: علمی.

- سجادی، سید عبدالقیوم (1377)، «طالبان؛ دین و حکومت»، علوم سیاسی. شماره اول، سال اول.

- سجادی، سید عبدالقیوم (1380)،ماهیت دینی سیاسی گروه طالبان. پگاه حوزه، مورخ 21/7/80.

- سبحانی، جعفر (1378)، فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی. قم: توحید.

- شفایی، اسدالله (1380)،ظهور و سقوط طالبانیسم. انتخاب، مورخ 10/9/80.

-طالبانیسم بن‌بست گفتمان عقلایی. صدای عدالت، مورخ 31/6/80.

- عصمت الهی، محمد هاشم (1378)، جریان پرشتاب طالبان. تهران: الهدی.

- فضایی، یوسف،تحقیق در تاریخ و فلسفه مذاهب اهل سنت. تهران: مؤسسه فرخی.

- فقیهی، علی‌اصغر (1352)،وهابیان. تهران: کتابفروشی صفا.

- قراگوزلو، دکتر محمد (1380)،«افغانستان؛ پایان همایش بنیادگران»، اطلاعات سیاسی و اقتصادی. شماره 174-173.

- کاستلز، مانوئل (1380)،عصر اطلاعات: اقتصاد، جامعه و فرهنگ. ترجمه احد علیقلیان و افشین خاکباز، تهران: طرح نو.

- گفتگوهایی با مانوئل کاستلز (1384)، ترجمه حسن چاوشیان و لیلا جوافشانی، تهران: نی.

- مارسدن، پیتر (1379)،طالبان؛ جنگ، مذهب و نظام جدید در افغانستان. ترجمه کاظم فیروزمند، تهران: نشر مرکز.

- مژده، وحید (1382)،افغانستان و 5 سال سلطه طالبان. تهران: نی.

- مژده، وحید،نگاهی از درون به پدیده‌ای بیگانه باجهان امروز. اعتماد: شماره 16.

- مشکور، دکتر محمدجواد (1376)،سیر کلام در فرق اسلام. تهران: شرق، اول.

- مطهری، مرتضی، نهضت‌های اسلامی در صد سال اخیر.

- مفتخری، دکتر حسین (1379)، خوارج در ایران. تهران: مرکز بازشناسی اسلام و ایران.

- مقلد، دیانا (1379)،«مدرسه حقانی خاستگاه علمی و دینی گروه طالبان»، ترجمه م. باهر، ترجمانسیاسی. شماره 39.

- موثقی، سید احمد (1381)،جنبش‌های اسلامی معاصر. تهران: سمت.

- موثقی، سید احمد (1371)، استراتژی وحدت در اندیشه سیاسی اسلام. قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.

- موسویان، سید عبدالمجید (1377)،جریان وهابیت در شریان طالبان. جمهوری اسلامی، مورخ 7/6/77.

- مهاجرانی، سیدعطاء الله (1382)،اسلام و غرب. تهران: اطلاعات.

- نهج‌البلاغه. ترجمه استاد حسین انصاریان، تهران: پیام آزادی، اول، 1378.

- واعظی، حسن (1380)، تروریسم. تهران: سروش.

- ولوی، دکتر علی محمد (1367)، تاریخ علم کلام و مذاهب اسلامی. تهران: بعثت.

- ولوی، دکتر علی محمد (1380)، دیانت و سیاست در قرون نخستین اسلامی. تهران: دانشگاه الزهرا.

- وندانا، شیوا، جهانی شدن وطالبانیسم. ترجمه شروین معظمی، ایران، شماره 1972.

2- عربی:

- ابن اثیر، الکامل فی‌التاریخ. اعتنی به ابوصهیب الکرمی، بیت‌الافکار الدولیه.

- ابن تیمیه (1406 ه)، منهاج‌السنة النبویة. تحقیق د. محمد رشاد.

- ابن جوزی، عبدالرحمن،مناقب امام حنبل. بیروت: مکتبةالخانجی، الطبعة الثانیة.

- ابن شاکر کتبی، فوات الوفیات. بیروت: دار صادر.

- ابن ماجه قزوینی، سنن. قاهره: دارالکتاب المصری.

- اسعدی قاسمی، عبیدالله (2000 م)، دارالعلوم دیوبند. هند: آکادیمیه شیخ الهند، دارالعلوم دیوبند.

- ترمذی (1415 ه)، سنن. بیروت: داراحیاء التراث العربی.

- رفعت، دکتر سید احمد (2002 م)، قرآن و سیف. قاهره: مکتبة مدبولی.

- سبکی، تاج‌الدین، طبقات الشافعیة الکبری. تحقیق الطناحی و عبدالفتاح محمد.

- شهرستانی (1425 ه)، الملل و النحل. بیروت: دارالفکر.

- طبری، محمدبن جریر (1939 م)، تاریخ‌الامم و الملوک. قاهرة: مطبعة الاستقامة.

- علی، عبدالرحیم (2005 م)، حلف الإرهاب. قاهرة: مرکز المحروسه للنشر و الخدمات الصحفیه.

- الکاتب، احمد (1424 ه)، الفکر السیاسی الوهابی. دارالشوری للدراسات و الاعلام.