الگوی رفتاری جنبش های اسلامی شیعیان در عراق معاصر؛ همجوشی یا شکاف

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 استادیار علوم سیاسی دانشکده حقوق وعلوم سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده
 تاریخ جنبش‌های اسلامی در عراق مسئله مهمی بوده است که پس از ورود استعمار غربی و نیروی‌های خارجی و بعدتر ظهور تروریست‌های سلفی و تکفیری علی‌الخصوص در سدهٔ اخیر مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است. نهضت سیاسی شیعیان عراق که از سال 1914 م. با اشغال فاو و بصره شکل گرفت اهدافی از جمله مبارزه با اشغالگران خارجی، دیکتاتورهای داخلی و تروریست‌های مخل امنیت مردم عراق را سرلوحه قرار داده است؛ اما در تشکیل یک ساختار باثبات همواره ناتوان بوده و فراز و فرودهای زیادی را تجربه نموده است. (مسئله)؛ این مقاله تلاش دارد با روش کتابخانه‌ای و مراجعه به منابع موجود درباره این مقطع تاریخی و تحلیل اسنادی داده‌های مکتسب و با بهره‌گیری از نظریه تاریخ طبیعی انقلاب‌های کرین برینتون (روش)؛ به کشف الگوی رفتاری این جنبش‌ها در تاریخ عراق بپردازد. آنچنان که تحلیل وقایع تاریخی این دوره نشان می‌دهد، جنبش‌های مذکور در دوران وقوع بحران‌ها به یک اتحاد جمعی می‌رسند که با وام‌گیری از علم فیزیک به طور استعاری این پدیده همجوشی خوانده می‌شود و در دوران فائق آمدن بر بحران‌ها به جای ثبات، تحت تأثیر سلسله‌ای از عوامل، دچار اختلافات شدید شده و مبتلا به شکاف می‌شوند و مجدد چرخه‌ای از بحران دراین کشور که به بی-ثباتی سیاسی می‌انجامد تکرار می‌گردد. (یافته‌ها)

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Behavioral pattern of Shiite political movements in contemporary Iraq; fusion or fission

نویسندگان English

Mohammad amin Niksefat 1
Saeed Hajinaseri 2
Alireza Arab 1
1 PhD student in Political Science, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, Tehran, Iran
2 Assistant Professor of Political Science, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

The history of Islamic movements in Iraq has been an important issue that has been the focus of researchers after the arrival of Western colonialism and foreign forces and the emergence of Salafi and Takfiri terrorists, especially in the last century. The political movement of Shiites in Iraq since 1914. With the occupation of Faw and Basra, goals such as fighting against foreign occupiers, internal dictators, and terrorists disrupting the security of the Iraqi people have come to the fore. But it has always been unable to form a stable structure and has experienced many ups and downs. (problem); This article tries to use the library method and refer to the available sources about this historical period and document analysis of the obtained data and using the theory of natural history of revolutions by Crane Brinton (method); to discover the behavioral pattern of these movements in the history of Iraq. As the analysis of the historical events of this period shows, the aforementioned movements reach a collective unity during crises, which is metaphorically called this phenomenon of fusion by borrowing from physics. Overcoming crises, instead of stability, under the influence of a series of factors, they suffer from severe differences and fission, and the cycle of crisis in this country, which leads to political instability, repeats again. (findings)

کلیدواژه‌ها English

Islamic movements
Iraqi Shiite
behavior pattern
fission
fusion
  1. آرمستو، فیلیپه فرناندس (۱۴۰۰). تاریخ جهان، ترجمه: شهربانو منصوری، تهران: نشر ققنوس.
  2. احمدی، حمید (۱۳۹۳). سیر تحول جنبش‌های اسلامی از نهضت سلفیه سید جمال تا بیداری اسلامی، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق (ع).
  3. افشون، تورج (۱۳۹۵). حزب الدعوه و آمریکا؛ تعامل یا تقابل. مجله مطالعات راهبردی جهان اسلام، ۶۸ (17)، صص: ۷۳-۱۱۴.
  4. برینتون، کرین (۱۳۹۰). کالبدشکافی چهار انقلاب، ترجمه: محسن ثلاثی، تهران: نشر زریاب.
  5. بهمنش، حسین (1397). بررسی زمینه‌های جامعه‌شناختی شکل‌گیری و قدرت‌یابی گروه سلفی-تکفیری داعش در عراق (2014-2003)، فصلنامهٔ مطالعات بیداری اسلامی، 14(7)، صص: 61-83.
  6. تبرائیان، صفاالدین (۱۳۷۶). قیام نجف علیه انگلیس (۱۳۳۶ ه.ق./۱۹۱۸ م.) و تکوین «جمعیت نهضت اسلامی». تاریخ معاصر ایران، ۱ (1)، صص: ۹-۴۹.
  7. تیلور، آلن جان پرسیوال (۱۳۹۹). جنگ جهانی اول، ترجمه: بهرام فرداد امینی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
  8. حاجی حسینی، امیرمحمد، حسین‌زاده، علیرضا (۱۳۹۷). شکنندگی دولت و نابسامانی جامعه در عراق؛ بستری برای بحران امنیتی ظهور و گسترش داعش. مجله آفاق امنیت، ۳۸ (11)، صص: ۳۵-۶۷.
  9. حائری قزوینی، سید یاسر (۱۳۹۰). نجف و انتفاضهٔ شعبانیه ۱۹۹۱ میلادی. مجله فرهنگ زیارت، ۶ (3)، صص: ۵۰-۶۱.
  10. حلّی، ولید (۱۳۹۳). روزشمار انتفاضهٔ شعبانیه، ترجمه: محمد حسین خوشنویس، فرهنگ زیارت، 21(5)، صص: ۱۱۷-۱۳۰.
  11. الرهیمی، عبدالحلیم (۱۳۷۵). تاریخ حرکت اسلامی در عراق، ترجمه: محمد نبی ابراهیمی، تهران: حوزه هنری تبلیغات اسلامی.
  12. ستوده، محمد، بدرآبادی، همت (1397). بررسی ابعاد بی ثباتی سیاسی در عراق جدید: نفش گروه‌های خصوصی و عمومی در خشونت‌های قومی-مذهبی. مجله علوم سیاسی (باقرالعلوم)، 84(21)، صص: 64-92.
  13. صادقی تهرانی، محمد (۱۳۵۸). انقلاب اسلامی ۱۹۲۰ م. عراق و نقش علمای مجاهد در آن، قم: انتشارات دارالفکر.
  14. عوض‌زاده، مجید (۱۴۰۱). همجوشی هسته‌ای به زبان ساده، پایگاه فرادرس، https://blog.faradars.org/.
  15. فرامکین، دیوید (۱۳۹۹). صلحی که همهٔ صلح‌ها را بر باد داد، ترجمه: حسن افشار، تهران: نشر ماهی.
  16. گلدستون، جک (1392). مطالعات نظری، تطبیقی و تاریخی در باب انقلاب‌ها، ترجمه: محمدتقی دلفروز، تهران: انتشارات کویر.
  17. مرادی حقیقی، فائزه، ملکوتیان، مصطفی (1398). «نقش آمریکا در شکل‌گیری گروه تکفیری دولت اسلامی عراق و شام (داعش)». فصلنامهٔ مطالعات بیداری اسلامی، 16، صص: 7-36، https://www.doi.org/20.1001.1.23225645.1398.8.2.1.9.
  18. مقدم‌فر، عطاالله (۱۳۹۷). بررسی دلایل ایجاد و تداوم بحران در عراق با تاکید بر پیشینه ظهور داعش. مجله سیاست دفاعی، ۱۰۲ (26)، صص: ۱۳۹-۱۶۷.
  19. نفیسی، عبدالله فهد (۱۳۶۴). نهضت شیعیان در انقلاب اسلامی عراق عراق، ترجمه: کاظم چایچیان، تهران: موسسه انتشارات امیرکبیر.
  20. ویلی، جویس آن (۱۳۷۲). نهضت سیاسی شیعیان در عراق، ترجمه: مهوش غلامی، تهران: انتشارات اطلاعات.
  21. Oakeshott, M. (1967). Rationalism in politics and other essays, London: Methuen.