بازتاب بیداری اسلامی در اشعار مصطفی صادق رافعی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات فارسی و زبان های خارجی، دانشگاه پیام نور، ص. پ. 19359-4697، تهران، ایران

چکیده
بیداری اسلامی به مجموعه تحولات فکری، اجتماعی و سیاسی جوامع اسلامی در جهت بازگشت به حاکمیت قرآن و ارزش‌های اسلامی در زندگی سیاسی و اجتماعی و ساخت تمدن اسلامی اطلاق می‌شود. موج بیداری اسلامی در اثر حرکت مصلحان بزرگ دینی ابتدا در مصر شکل گرفت، سپس در سایر کشورهای عربی و اسلامی گسترش یافت و امروزه تأثیرات آن در سطح بین‌المللی مشاهده می‌شود. مصطفی صادق الرافعی، شاعر و نویسندهٔ متعهد مصری است که همگام با آغاز بیداری اسلامی در مصر، با پرداختن به مسائل مهمی چون: تهذیب و تربیت جوانان، ضرورت آگاهی بخشیِ امّت مسلمان، مقاومت و مبارزه در برابر استعمارگران، تبدیل به نماد بیداری اسلامی شد. بیشترِ قصاید رافعی در حوزهٔ بیداری اسلامی و در قالب طرح مباحث گوناگونی مانند: انتخاب اسلام به‌عنوان ایدئولوژیِ مبارزه، تلاش برای دست‌یابی به حکومت اسلامی، تأثیر اسلام بر حیات سیاسی جنبش‌های اسلامی، عشق به وطن، شکایت از ستم حکمرانان، مخالفت با سلطه گران و دعوت به آگاهی بخشی است. (مسئله) این پژوهش که با روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای انجام‌شده (روش) به این نتیجه رسیده است که شاعر برای گسترش و پویایی جنبش بیداری اسلامی و نهادینه کردن آن به‌عنوان یک عامل تأثیرگذار برای مقابله با استعمارگران و رفتارهای هنجارشکنانهٔ آنان، از مؤلفه‌های مختلف بیداری اسلامی ازجمله مباحثی چون تهذیب و تربیت نسل جوان، اعتمادبه‌نفس و ایمان به خدا، تأکید بر جدّیّت و پشتکار، وجوبِ دانش‌افزایی و خدمت به وطن، تأکید بر عمل‌گرایی، تلاش برای بیداری جامعه به‌ویژه زنان، یادآوری مجد و عظمت گذشته، توکّل به خدا و امید به پیروزی، تعقّل و بصیرت و دوراندیشی استفاده می‌کند و طرح چنین اندیشه‌هایی را برای مقابله با استعمارگران ضروری می‌داند. شاعر با پرداختن به این موضوعات که ریشه در دین دارند، تعهد دینی و دَین سیاسی خود را به جامعهٔ اسلامی و بیداریِ آن نشان می‌دهد. (یافته‌ها).

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Reflection of Islamic awakening in the poems of Mustafa Sadegh Rafei

نویسنده English

qader qaderi
Assistant Professor, Department of Arabic Language and Literature, Faculty of Persian Literature and Foreign Languages, Payame Noor University, p. P. 19359-4697, Tehran, Iran
چکیده English

Islamic awakening refers to the set of intellectual, social and political developments of Islamic societies in the direction of returning to the rule of the Qur'an and Islamic values in political and social life and the building of Islamic civilization, then it spread in other Arab and Islamic countries, and today its effects can be seen at the international level. Mustafa Sadegh Al-Rafi, a committed and revolutionary Egyptian poet and writer, Rafi's poems are in the field of Islamic awakening and in the form of various political and social topics such as: choosing Islam as the ideology of struggle, trying to establish Islamic government, the, opposition dominant groups and calling for promoting awareness. (Question) The present research, conducted with the descriptive-analytical method and using library sources (method), came to the conclusion that the poet, in order to expand and promote the Islamic awakening movement and institutionalize it as an effective factor to deal with tyranny and colonialists and their norm-breaking behaviors, he has taken advantage of the various components of Islamic awakening, including topics such as education and education of the young generation, self-confidence and faith in God, seriousness and perseverance, increasing knowledge and rendering service to the homeland, intelligence. By addressing such new issues that are rooted in religion, the poet shows his religious and political commitment to the Islamic society and its awakening. (findings).

کلیدواژه‌ها English

Arabic contemporary poetry
Egypt
Islamic awakening
Mustafa Sadeq al-Rafi
  1. قرآن کریم.
  2. نهج البلاغه
  3. اسماعیلی، حسین (1398). بیداری اسلامی در مصر و تأثیرپذیری آن از انقلاب اسلامی ایران، مجلهٔ پژوهش‌های انقلاب اسلامی، سال 8، شمارهٔ 31، صص 7-22.
  4. الأصبهانی، أبِی الشیخ (1992). الفوائد، تحقیق: علی بن حسن، الطبعة 1، دارالصمیعی للنشر.
  5. آمدی، عبدالواحد (1366). غررالحکم و درر الکلم، قم، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
  6. بدری، مصطفی نعمان (1991). الرافعی الکاتب بین المحافظة والتجدید، بیروت، دار الجیل.
  7. بیدج، موسی (۱۳۸۹). مقاومت و پایداری در شعر عرب از آغاز تا امروز، چ ۱، تهران، نشر ارزش‌های دفاع مقدس.
  8. البیهقی، أحمد بن الحسین (بی‌تا). المدخل إلی السنن الکبری، المحقق: محمد ضیاء الرحمن، الکویت، دارالخلفاء للکتاب الإسلامی.
  9. البیومی غانم، ابراهیم (2013). الفکر السیاسی للإمام حسن البنا، تقدیم: طارق البشری، الطبعة 1، مرکز مدارات للأبحاث والنشر.
  10. الجزائری، أبوبکر (2001). نداءات الرحمن لأهل الإیمان، الطبعة 3، المدینة المنورة، مکتبة العلوم والحکم.
  11. حافظ، أحمد مصطفی (1404). مصطفی صادق الرافعی؛ نفحة من عبقریته، مجلة الأزهر، سال 56، شماره 4، صص 650-657.
  12. خضر، عباس (۱۹۶۸). أدب المقاومة، القاهرة، دارالکتاب العربی.
  13. الخطیب، محب الدین (1365). مصطفی صادق الرافعی، مجلة الفتح، العدد 549، صص 30-40.
  14. دادخواه، حسن؛ عبادی، زکیه؛ سلیمی، فاطمه (1390). جایگاه شعر و شاعری در اندیشهٔ ادبی مصطفی صادق رافعی، مجلهٔ: نقد ادب معاصر عربی، شمارهٔ 1، صص 27-58.
  15. داغر، یوسف اسعد (1983). مصادر الدراسة الادبیة، بیروت، منشورات أهل القلم.
  16. دهقان، فاطمه؛ رسولی، حجت؛ رضایی، ابوالفضل (1402). تحلیل استعاره‌های مفهومی حوزهٔ عشق در کتاب «اوراق الورد» از مصطفی صادق الرافعی، فصلنامهٔ ادب عربی، دورهٔ 15، شمارهٔ 1، صص 107-128.
  17. رازی، محمد بن أبی بکر (1999). مختار الصحاح، المحقق: یوسف الشیخ، الطبعة 5، بیروت، المکتبة العصریة.
  18. راغب اصفهانی، حسین (1412). المفردات فی غریب القرآن، تحقیق: صفوان عدنان، چاپ 1، بیروت، دارالقلم.
  19. رافعی، مصطفی صادق (2004). دیوان، تحقیق: الدکتور یاسین الأیوبی، بیروت-صیدا، المکتبة العصریة.
  20. رجایی، فرهنگ (1381). اندیشهٔ سیاسی معاصر در جهان عرب، تهران، مرکز پژوهشهای علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه.
  21. رحمانی، صادق (۱۳۷۵). شعر و شرع و شیعه، نشریهٔ پاسدار اسلام، شمارهٔ 180، صص از 19 تا 23 و 34.
  22. روحانی، حمید (بی‌تا). نهضت امام خمینی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
  23. سرکیس، یوسف (1928). معجم المطبوعات العربیة والمعربة، القاهره، چاپ افست قم.
  24. سید، رضوان (۱۹۹۷). سیاسیات الإسلام المعاصر، بیروت، دارالکتاب العربی.
  25. شاملی، نصرالله؛ زارع نجف‌آبادی، ساجد؛ امیر عمرانی، ساردو (1391). التناصّ القرآنی فی شعر مصطفی صادق الرّافعی، مجلهٔ دراسات الأدب المعاصر، سال 4، شمارهٔ 14، صص 55-80.
  26. صدقی، حامد؛ فشی حامد (1434). مفهوم الشعر عند الرافعی والعقاد (دراسة تحلیلیة)، إضاءات نقدیه فی الأدبین العربی والفارسی، دوره 3، شماره 10، صص 9-41.
  27. ضیف، شوقی (1922). الأدب العربی المعاصر فی مصر، الطبعة 10، القاهرة، دارالمعارف.
  28. طبانه، بدوی (1986). التیارات المعاصرة فی النقد الادبی، القاهرة، الریاض، دارالمریخ.
  29. عریان، محمدسعید (1955). حیاة الرافعی، الطبعة 3، القاهرة، المکتبة التجاریة الکبری.
  30. علوی مقدم، مهیار (۱۳۸۳). شاعر متعهد کیست و شعر متعهد چیست؟، فصلنامهٔ دانشگاه آزاد مشهد، شمارهٔ ۴ و ۳، صص ۱۶ تا ۱۹.
  31. عنایت، حمید (1384). اندیشهٔ سیاسی در اسلام معاصر، ترجمهٔ خرمشاهی، تهران، انتشارات خوارزمی.
  32. فاخوری، حنا (1388). الجامع فی تاریخ الأدب العربی القدیم، قم، منشورات ذوی القربی، چاپ 3.
  33. فقهی، عبدالحسین؛ عسگر، بابازاده اقدم (1386). گرایش دینی در آثار مصطفی صادق رافعی، پژوهشنامهٔ قرآن و حدیث، شمارهٔ 2، صص 139-154.
  34. القرضاوی، یوسف (1997). الصحوة الإسلامیة وهموم الوطن العربی والإسلامی، الطبعة 2، القاهرة، مکتبة وهبة.
  35. کلیفورد، مری لوئیس (۱۳۷۱). سرزمین و مردم افغانستان، ترجمه: مرتضی اسعدی، چ ۲، تهران، علمی و فرهنگی.
  36. مجلسی، محمدباقر (۱۴۰۳). بحارالأنوار، بیروت، مؤسسة الوفاء.
  37. میرزایی، فرامرز، صدیقه زودرنج، زهراکوچکی نیت (۱۳۹۳). بازتاب گفتمان انقلاب اسلامی ایران در شعر بیداری اسلامی بحرین، پژوهشنامهٔ انقلاب اسلامی، سال 3، شمارهٔ ۱۰، صص ۹۵-۱۱۱.
  38. النیسابوری، محمد بن عبدالله (1990). المستدرک علی الصحیحین، تحقیق: مصطفی عبد القادر، بیروت، الطبعة 1، دارالکتب العلمیة.
  39. هیکل، أحمد (1994). تطور الادب الحدیث فی مصر: من أوائل القرن التاسع عشر إلی قیام الحرب الکبری الثانیة، الطبعة 6، القاهره، دارالمعارف.
  40. ولایتی، علی‌اکبر (1389). فرهنگ و تمدن اسلامی، تهران، دفتر نشر معارف.
  41. یزدان‌پرست، میترا؛ اسماعیل غانمی، محمدجواد (1440). نظرةٌ تحلیلیة للنهج الأدبی للأدیب المصری مصطفی صادق الرافعی، مجلهٔ الکلیة الإسلامیة، الجامعة الإسلامیة، العراق، شماره 53-جلد 1، صص 325-343.