نقش روحانیت شیعه در بیداری اسلامی در تاریخ سیاسی معاصر ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیئت علمی گروه علوم سیاسی دانشگاه اردکان،اردکان، ایران

چکیده
روحانیت شیعه در تاریخ سیاسی معاصر ایران همواره نقش پیشگام و مؤثری در بیداری اسلامی ایفا کرده به گونه‌ای که بخش مهمی از تاریخ سیاسی ایران با روحانیت عجین شده و همیشه وزنه سنگین و تعیین‌کننده‌ای در تحولات سیاسی ـ اجتماعی ایران داشته‌اند. بر این اساس سوأل اصلی پژوهش حاضر این است که روحانیت شیعه در تاریخ سیاسی معاصر ایران چه نقشی در جهت بیداری اسلامی ایفا کرده است (مسئله). روش تحقیق در این پژوهش توصیفی ــ تحلیلی و ابزار گردآوری اطلاعات کتابخانه‌ای و اینترنتی می‌باشد (روش). نتایج حاصل از پژوهش گویای آن است که در سطح رهبری، روحانیون در لغو امتیاز رویتر، پیروزی نهضت تنباکو، پیروزی انقلاب مشروطیت، نهضت ملی شدن صنعت نفت، پیروزی انقلاب اسلامی و احیای نظریه بیداری اسلامی نقش مهمی ایفا کرده‌اند. در سطح حمایت مردمی می‌توان به اعلام حکم جهاد و دعوت مردم به مبارزه در جنگ‌های ایران و روس، حمایت از مردم در حادثه گریبایدوف و سفارت روس و به صحنه کشاندن مردم علیه استبداد و استعمار خارجی اشاره کرد. در سطح منطقه‌ای نیز می‌توان به تلاش‌های عالمان دینی همچون سید جمال‌الدین اسدآبادی، میرزا حسین نائینی، آیت‌الله کاشانی، امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری در جهت تقویت و بیداری اسلامی اشاره کرد (یافته‌ها).

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Role of the Shiite Clergy in the Islamic Awakening in Contemporary Political History of Iran

نویسنده English

nejat mohammadifar
Faculty member of Political Science, Ardakan University, Ardakan, Iran
چکیده English

The basis of the main question of the current research is what role the Shiite clergy has played in the contemporary political history of Iran in the direction of Islamic awakening (problem). The research method in this research is descriptive-analytical and library and internet information collection tool (method). The results of the research show that at the leadership level, clerics have played an important role in the abolition of Reuter's privilege, the victory of the tobacco movement, the victory of the constitutional revolution, the nationalization of the oil industry, the victory of the Islamic revolution and the revival of the theory of Islamic awakening. At the level of public support, we can mention the announcement of Jihad and calling people to fight in Iran-Russia wars, supporting people in the Griboyedov incident and the Russian embassy, and bringing people to the stage against tyranny and foreign colonialism. At the regional level, we can also mention the efforts of religious scholars such as Seyed Jamal al-Din Asadabadi, Mirza Hussain Naini, Ayatollah Kashani, Imam Khomeini (RA) and the Supreme Leader in strengthening and awakening Islam (findings).

کلیدواژه‌ها English

Islamic awakening
Shia Clergy
constitutional revolution
Islamic revolution
  1.  امانلو، حسین (1394). «تحلیل گفتمانی بیداری اسلامی در اندیشه مقام معظم رهبری»، فصلنامه علمی مطالعات بیداری اسلامی، دوره 4، شماره 7، صص 36-9.
  2. تیموری، ابراهیم (1357). عصر بی‌خبری یا تاریخ امتیازات در ایران، تهران: اقبال
  3. الفی، محمدرضا (1396). «تأثیرگذاری انقلاب اسلامی ایران در پایداری و پویایی فرآیند تکاملی بیداری اسلامی و تغییر معادلات قدرت در خاورمیانه»، فصلنامه راهبرد سیاسی، دوره 1، شماره 3، صص 67-43.
  4. الگار، حامد و همکاران (1371). سلسلۀ پهلوی و نیروهای مذهبی به روایت تاریخ کمبریج، ج۱، ترجمۀ عباس مخبر، تهران: طرح نو
  5. جعفری، علی‌اکبر (1399). «عوامل سیستمیک و دومینوی بیداری اسلامی در منطقه خاورمیانه»، فصلنامه علمی مطالعات بیداری اسلامی، دوره 9، شماره 1، صص 31-1.
  6. جمعی از نویسندگان (1392). انقلاب اسلامی و چرایی و چگونگی رخداد آن، قم: نشر معارف.
  7. جواهری، محمدرضا (1398). «بیداری اسلامی و قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه علمی مطالعات بیداری اسلامی، دوره 8، شماره 2، صص 158-137.
  8. جهانگیر، کیامرث؛ ملکی، حسن (1394). «بیداری اسلامی: ریشه‌ها و زمینه‌ها»، فصلنامه سیاست، دوره 45، شماره 2، صص 310-289.
  9. حسن‌پور، علی؛ نظری، علی‌اشرف؛ ابطحی، سید مصطفی (1397). «روحانیت، فرایندهای هویت‌بخشی و هژمونی گفتمان انقلاب اسلامی»، پژوهشنامه انقلاب اسلامی، دوره 8، شماره 26، صص 122-95.
  10. حسینی خامنه‌، سیدعلی (10/3/1369). پیام به مناسبت اولین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی(ره). https://farsi.khamenei.ir/newspart-print?id=2316&nt=4&year=1369&tid=3971
  11. حسینی خامنه‌، سیدعلی (14/3/1381). بیانات در مراسم سیزدهمین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله) ]سخنرانی[.https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?id=3126&nt=2&year=1381&tid=1423
  12. حسینی خامنه‌، سیدعلی (21/4/1391). بیانات در دیدار شرکت‌کنندگان در اجلاس جهانی «زنان و بیداری اسلامی»]سخنرانی[.https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?id=20388&nt=2&year=1391
  13. حسینی خامنه‌، سیدعلی (22/2/1397). دیدار با شرکت‌کنندگان در کنگره «نقش شیعه در پیدایش و گسترش علوم اسلامی»،]سخنرانی[. https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?id=39581&nt=2&year=1397&tid=5071
  14. حسینی خامنه‌، سیدعلی (25/11/1371). بیانات در دیدار جمعی از روحانیون ]سخنرانی[. https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=3971
  15. حسینی خامنه‌، سیدعلی (4/9/1397). دیدار با مسئولان نظام و میهمانان کنفرانس وحدت اسلامی،]سخنرانی[.https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=41007
  16. حسینی خامنه‌، سیدعلی (7/5/1399). پیام به مناسبت فرا رسیدن ایام حج. https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=1648
  17. حسینی خامنه‌، سیدعلی (9/2/1392). بیانات در اجلاس جهانی علما و بیداری اسلامی،]سخنرانی[.https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?id=22405&nt=2&year=1392&tid=2133
  18. حسینی رامشه، سیدسعید؛ سروریان، حمیدرضا (1400). «تکریم سادات و کارکرد آن در بیداری اسلامی»، فصلنامه علمی مطالعات بیداری اسلامی، دوره 10، شماره 1، صص 76-53.
  19. حسینی، محمدتقی (1390). بررسی نظریه بیداری اسلامی در مورد انقلاب‌های خاورمیانه. جستارهای سیاسی معاصر، دوره 2، شماره 2، صص 19-37.
  20. خواجه‌سروی، غلامرضا (1391). «نسبت انقلاب اسلامی ایران با بیداری اسلامی: وجوه تشابه و تمایز»، فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی، دوره 9، شماره 28، صص 109-95.
  21. شجاعی، هادی (1396). جهانی‌سازی و چالش بیداری اسلامی، فصلنامه معرفت، دوره 26، شماره 240، صص 82-71.
  22. شیرودی، مرتضی (1388). انقلاب اسلامی و بیداری اسلامی (تأثیرگذاری و نمونه‌ها). مطالعات انقلاب اسلامی، دوره 5، شماره 6، صص 106-73.
  23. عباسی اشلقی، مجید (1391). بازتاب‌های معناگرایانه انقلاب اسلامی ایران بر اسلام‌گرایی در خاورمیانه، راهبرد، دوره 21، شماره 62، صص 140-113.
  24. علی‌اکبری، راضیه (1392). نقش علما در صیانت از بیداری و هویت اسلامی، قابل دسترس در: http://taqrib.ir
  25. عیوضی، محمدرحیم (1386). روحانیت شیعه و تحولات سیاسی – اجتماعی، نشریه زمانه، شماره 57
  26. محمدی، منوچهر (1392). انقلاب اسلامی: زمینه‌ها و پیامدها، قم: نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها، دفتر نشر معارف.
  27. مرادپوردهنوی، امیرحسین (1399). درآمدی برمراحل بیداری اسلامی در جهان اسلام، فصلنامه علمی مطالعات بیداری اسلامی، دوره 9، شماره 2، صص 111-85.
  28. موسوی خمینی، روح‌الله (1387). آیین انقلاب اسلامی، جلد 2، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی
  29. میرخلیلی، سیدجواد؛ ملکوتیان، مصطفی؛ مولوی وردنجانی، عیسی (1399). «رفتارشناسی سیاسی روحانیت در مواجهه با چالش‌های بیداری اسلامی؛ با تأکید بر دیدگاه مقام معظم رهبری»، فصلنامه علمی مطالعات بیداری اسلامی، دوره 9، شماره 2، صص 325-307.
  30. نجفی، موسی (1391). بررسی نظریه بیداری اسلامی در اندیشه رهبر انقلاب اسلامی، قابل دسترس در: https://farsi.khamenei.ir/others-dialog?id=18500
  31. نوری، محمد (1376). «مأخذشناسی برگزیده احیای اسلام»، مجموعه مقالات کنگره بین‌المللی امام خمینی (ره) و ایجاد تفکر دینی، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
  32. ولایتی، علی‌اکبر (1384). فرهنگ و تمدن اسلام، قم: نشر معارف.
  33. ولایتی، علی‌اکبر (1400). بیداری اسلامی، مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی، قابل دسترس در: https://cgie.org.ir/fa/article/229249