فصلنامه علمی مطالعات بیداری اسلامی

چکیده در عصر تحولات سریع فرهنگی و سیاسی جهان اسلام، بررسی نقش زبان و ادبیات فارسی در تبیین و گسترش آرمان‌های بیداری اسلامی، ضرورتی حیاتی یافته است. روش پژوهش بر مبنای رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و تطبیقی شکل گرفته‌است؛ ضمنِ مطالعه منابع تاریخی و معاصر، تحلیل محتوای متون شاخص ادبی و بررسی تطوری مفهوم بیداری اسلامی در بستر ادب فارسی، چارچوب تبیینی پژوهش ارائه شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که زبان و ادبیات فارسی، فراتر از یک ابزار انتقال صرف، به‌مثابه شبکه‌ای از معانی و گفتمان‌های تمدنی، نقشی محوری در احیای هویت اسلامی، تقویت روح مقاومت و ترویج آرمان‌های عدالت‌خواهانه و وحدت‌آفرین ایفا نموده است. این کارکرد، هم در متون کلاسیک ـ با بازتاب مؤلفه‌هایی چون بیداری، جهاد اکبر و دعوت به بازسازی هویت جمعی ـ و هم در آثار معاصر ـ از رهگذر ادبیات مقاومت، ترجمه و گسترش رسانه‌های فارسی‌زبان ـ به صورتی عینی قابل مشاهده است. بر مبنای تحلیل داده‌ها، ظرفیت تعاملی و میان‌فرهنگی زبان فارسی، ابزاری برجسته برای تقویت وحدت و پویایی فکری امت اسلامی و پاسخ‌گویی به چالش‌های تمدنی عصر جدید ارزیابی می‌شود.

چکیده پژوهش حاضر با هدف تبیین ظرفیت‌های "مدیریت جهادی" به‌مثابه الگویی از حکمرانی تحولی در بستر بیداری اسلامی و بررسی نقش آن در تقویت مشروعیت سیاسی در جوامع اسلامی انجام شده است. مسئله اصلی پژوهش آن است که در شرایط تشدید بحران‌های حکمرانی، کاهش اعتماد عمومی و افزایش شکاف دولت ـ ملت در بسیاری از جوامع اسلامی، مدیریت جهادی چگونه می‌تواند در بازتولید مشروعیت سیاسی و ارتقای کارآمدی نظام حکمرانی در بستر بیداری اسلامی ایفای نقش کند. این پژوهش با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از چارچوب نظری مشروعیت سیاسی در اندیشه ماکس وبر، دیوید ایستون و سیمور مارتین لیپست، به تحلیل نسبت میان مدیریت جهادی، کارآمدی حکمرانی و مشروعیت سیاسی در بستر بیداری اسلامی پرداخته است.
یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که مدیریت جهادی، صرفاً یک سبک اجرایی یا مدیریتی محدود به شرایط بحرانی نیست، بلکه الگویی بومی و تمدنی در حکمرانی اسلامی و در بستر بیداری اسلامی محسوب می‌شود که بر مؤلفه‌هایی همچون مردم‌محوری، روحیه خدمت، عدالت‌گرایی، مسئولیت‌پذیری، چابکی سازمانی، حل مسئله و حضور میدانی استوار است. این مؤلفه‌ها می‌توانند از طریق ارتقای کارآمدی حکمرانی، افزایش اعتماد عمومی و تقویت سرمایه اجتماعی، زمینه شکل‌گیری و تحکیم مشروعیت کارکردی را فراهم آورند.

چکیده این مقاله به تحلیل مقایسه‌ای نقش و کارآمدی مقاومت اقتصادی در دو جنبش مهم معاصر، یعنی جنبش ضد آپارتاید آفریقای جنوبی و جنبش فلسطینی تحریم اقتصادی، عدم سرمایه‌گذاری و تحریم دولتی رژیم صهیونیستی در بستر بیداری اسلامی می‌پردازد. هدف پژوهش، بررسی این مسأله است که تا چه حد می‌توان از تجربه موفق تحریم‌ها علیه رژیم آپارتاید برای طراحی راهبردهای مؤثر در مبارزه با اشغالگری و تبعیض در فلسطین بهره گرفت. مقاله با استفاده از چارچوب نظری اقتصاد سیاسی انتقادی و روش مطالعه موردی مقایسه‌ای، ضمن نقد رویکرد قیاس‌گرایانه رایج، تفاوت‌ها و شباهت‌های ساختاری، سیاسی و اجتماعی دو مورد را تحلیل می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که موفقیت تحریم‌ها در آفریقای جنوبی به پیوند طبیعی با جنبش مردمی گسترده و راهبرد تغییر ساختار قدرت داخلی وابسته بود، در حالی که در فلسطین، علی‌رغم ظرفیت‌های گفتمانی و بسیج‌گر بیداری اسلامی برای تقویت همبستگی فراملی، پراکندگی جغرافیایی، نبود رهبری یکپارچه و وابستگی شدید اسرائیل به حمایت‌های غربی، کارآمدی تحریم‌ها را با چالش‌های جدی مواجه ساخته است. همچنین، مقاله تأکید می‌کند که استفاده از تجربیات تاریخی باید با دقت و آگاهی از شرایط خاص هر مورد صورت گیرد و طراحی راهبردهای مؤثر برای جنبش مذکور مستلزم بازنگری انتقادی و تطبیق با واقعیت‌های امروز فلسطین و اسرائیل است. این رویکرد می‌تواند به ارتقای اثربخشی تحریم‌ها و تحقق اهداف جنبش کمک کند.

چکیده سال 1948م، سال تأسیس رژیم غاصب و جعلی اسرائیل است ونسل شاعرانی که بعد از آن درباره ی مساله ی فلسطین شعرسرودند بایدنسل «شکست، حزن و سرشکسته» خواند تا اینکه این وضع بعد از انقلاب سال 1952م، اندک اندک دگرگون می شودو با رشدحس قومیت عرب در منطقه و پیروزی انقلاب های ملل جهان و بیداری اسلامی در آن درسایه ی مقاومت مسلحانه، نسلی به صحنه ی مبارزه و تفکر می آید که درچشم انداز او همه چیز با نسل پیشین متفاوت است محمود درویش (1941-2008) شاعر این نسل است که با اقدام عملی و شعر خودنه تنها به مبارزه بایهودیان صهیونیسم اقدام می کندبلکه به افشاگری چهره ی واقعی آنان در شعر خودمیپردازد (مسئله) پژوهش حاضر تلاش می کند تا به شیوه ی تحلیلی- توصیفی به تبیین و ترسیم سیمای اشغالگران یهود درشعر محمود درویش و تاثیر آن بر ذهن و درک مخاطب در بیداری اسلامی و مقاومت بپردازد. (روش) نتایج کلی این پژوهش بیانگر آن است که درویش در شعر خاصه در اشعار سیاسی خود بیشتر از میراث، نماد، رمز و اسطوره بهره می جوید تا اینکه به ترسیم چهره ی واقعی اشغالگران یهود، باورها، اهداف و نقش آنها در محو هویت اسلامی و عربی و تقویت روحیه ی نژاد پرستی براساس باورهای انحرافی و اسطوره های تحریفی یهودیان، بپردازد و شعر خود را به عنوان ابزاری برای تحدّی و مبارزه طلبی با دشمن اشغالگر بداند. (یافته ها)

چکیده از مصادیق هدف قرار گرفتن هویت اسلامی، جنایاتی است که سالهاست در سرزمین های اشغالی در حال رخ دادن است،به همین منظور این مقاله به رابطه بین نسل کشی و از بین بردن هویت اسلامی از منظر انسان شناسی در قالب پاسخ به این پرسش که کنشهای هویت یابی و هویت زدایی نسبت به مسایل غزه از سوی کنشگران دخیل چگونه بود و چرا جنایات اخیر و نسل کشی در غزه منجر به بیداری اسلامی و تقویت هویت اسلامی در سطح امت نشد،می پردازد(مسئله). در این پژوهش که با استفاده از روش تحلیل گفتمان انتقادی و با تاکید بر اسناد و آمار رسمی رسانه ها پیرامون جزئیات جنگ در منطقه مورد نظر(روش) انجام شده از مفهوم چارچوب نظری هویت کاستلز بهره گرفته شده است که در آن به انواع هویت اشاره می شود،همچنین از مفاهیم بنیادین انسان شناسی یعنی خود ودیگری نیز استفاده شده است(نظریه). بر اساس یافته ها، کنش اسراییل، هویت مشروع بخش از طریق اقدامات فرهنگی،نظامی واقتصادی و هویت زدایی از فلسطینیان از طریق تخریب بناهای جمعی، نسل کشی و تغییر ترکیب جمعیتی است. همچنین کنش کشنگران فلسطینی ، هویت مقاومت است که سعی در بازتولید و تقویت مصادیق آن دارند ،در رابطه با عدم بیداری اسلامی در مواجهه با نسل کشی ، حکام کشورهای عربی با استفاده از گفتمان محافظه کاری و تاکید بر امنیت داخلی ، بین هویت های ملی و امت شکاف ایجاد کردند.

چکیده یکی از مهمترین آیین‌ها و مناسک عبادی، مراسم پیاده‌روی اربعین است که با هدفی الهی به صورت جمعی برگزار می‌گردد. هر سال مسلمانان در این مراسم، از یک سو موجودیت خود را در ابعاد متفاوت به جهانیان اعلام می‌کنند و از سوی دیگر حضور خود زائران در این مراسم، موجب تاثیرپذیری و تاثیرگذاری متقابل آنها می‌گردد. لذا این مراسم، از کارکردهای متفاوتی نظیر کارکردهای مذهبی، اجتماعی و سیاسی و... برخوردار است؛ اما صاحبنظران جهان اسلام کمتر به کارکردهای سیاسی این مراسم پرداخته‌اند. به همین منظور این پژوهش به دنبال پاسخگویی به این پرسش است که از منظر صاحبنظران علوم سیاسی، کارکردهای سیاسی مراسم پیاده‌روی اربعین کدامند؟(مسئله). برای پاسخگویی، از رویکرد جامعه‌شناختی و روش دلفی- تکنیک شانون بهره‌برداری گردید(روش).یافته‌ها نشان داد که مهمترین کارکردهای سیاسی این مراسم از منظر صاحبنظران علوم سیاسی، افزایش قدرت نرم جهان اسلام؛ وحدت‌بخشی به مسلمانان؛ تقویت هویت شیعه؛ بیداری اسلامی؛ ایثار-شهادت‌طلبی؛ مقاومت و ظلم‌ستیزی؛ امربه معروف و نهی از منکر؛ نمایش امنیت عراق، تقویت مناسبات ایران و عراق؛ آموزش و کادرسازی سیاسی و اصلاح جامعه و زمینه‌سازی ظهور امام زمان(عج) می‌باشد(یافته ها).

چکیده این مقاله به بررسی همسویی راهبردی آمریکا و بنیادگرای مذهبی از سال 2011 تا 2024 و تاثیر آن بر بیداری اسلامی می‌پردازد و بر استفاده راهبردی از این اتحادهای به ظاهر متناقض برای دستیابی به اهداف ژئوپلیتیک تأکید می‌کند. این صف‌بندی‌ها چگونه باعث حذف اسد در سوریه و به قدرت رسیدن مجدد طالبان در افغانستان انجامید.(بیان مساله) همسویی‌های بین آمریکا و گروه‌های بنیادگرای مذهبی( با تاکید بر به قدرت رسیدن جولانی در سوریه و طالبان در افغانستان) چه تاثیری بربیداری اسلامی داشته است؟ (سوال)فرضیه این مقاله که تلاش شده است با رویکرد کیفی و روش تحلیلی و تبیینی (روش)بررسی شود عبارتست از : همسویی میان آمریکا و بنیادگرایی مذهبی باعث به قدرت رسیدن جولانی و حذف اسد در سوریه و به قدرت رسیدن طالبان و حذف نظام جمهوری در افغانستان و همچنین افزایش تنش در منطقه شده است این امر منجر به افزایش آگاهی و بصیرت در میان جریان‌های متکی بر بیداری اسلامی شده؛ به‌گونه‌ای که این جریانات با تاکید بر مواضع خود، به تفکیک بین اسلام اصیل و اسلام ابزاری پرداخته و بر راهبردهای ضداستکباری و مردمی تأکید بیشتری داشته اند. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد همسویی آمریکا با جریان‌های بنیادگرای مذهبی، نه برای مبارزه با افراط‌گرایی، بلکه در راستای ایجاد چالش برای جریانات اصیل اسلامی و جبهه مقاومت، بی‌ثبات‌سازی منطقه و جلوگیری از شکل‌گیری گفتمان مستقل اسلامی در برابر نظم لیبرال‌سرمایه‌داری جهانی صورت گرفته است (یافته ها)

چکیده در دوران سلطنت پهلوی، بخشی از سیاست‌های شبه مدرنیزاسیون دولت بر پایه قوانینی مغایر با شریعت اسلامی سامان می‌یافت. حوزه علمیه قم در این فضای سکولار، متناسب با شرایط و ظرفیت‌های موجود، با اتخاذ شیوه‌های متنوع در پی ابطال این قوانین یا جلوگیری از اجرای سیاست‌های دولت برآمد. از زمان بازتأسیس حوزه توسط آیت‌الله حائری تا رحلت آیت‌الله بروجردی در سال ۱۳۴۰ش، اگرچه مقاومت صریح و آشکار روحانیون و مراجع حوزه در برابر این سیاست‌های مشهود بود، اما هم‌زمان برخی رویکردهای به‌ظاهر محافظه‌کارانه نیز وجود داشته است؛ رویکردهایی که ممکن است به‌عنوان نوعی مدارا، سازش یا همزیستی محتاطانه با دولت تعبیر شود. روایت تاریخی این مواجهه و واکاوی راهبردهای متنوع مقاومت حوزه قم در برابر سلطه سیاسی دولت، مسأله اصلی این تحقیق است.(مسأله) پرسش اصلی این است که راهبردهای مقاومت حوزه قم در برابر تصمیمات و اقدامات ضدمذهبی سلطنت پهلوی را چگونه می‌توان تبیین نمود.(پرسش) این مقاله با روش تاریخی ـ اسنادی و در چارچوب نظریه «روایت نهانی» جیمز اسکات انجام شده است.(روش) یافته‌ها نشان می‌دهد حوزه قم به‌عنوان نهاد بیداری و مقاومت فرهنگی، با اتخاذ استراتژی‌های متنوع مقاومت، توانست استقلال نهادی و مشروعیت دینی خود را در دوره‌ای که دولت ظرفیت مخالفت آشکار را محدود می‌کرد، حفظ نماید. این مقاومت‌های روزمره، گرچه در ظاهر کوچک و محدود بودند، اما به‌تدریج به فرسایش مشروعیت دولت کمک نمود و زمینه‌ساز تحولات اجتماعی گسترده‌تر در آینده شد.(یافته‌ها)

چکیده فیلم و سینما از مهم‌ترین پایگاه‌های هنر و رسانه محسوب می‌شود و بر فرهنگ سیاسی اثرگذار است. شعارهای سیاسی مردم از نشانه‌های مهم فرهنگ سیاسی به شمار می‌آیند. این مقاله به بررسی جایگاه رسانه در بیداری اسلامی مصر و نسبت شعارهای انقلابیون با فیلم‌های سینمایی اکران شده در مصر پرداخته است (مسئله). با محوریت نظریه بازنمایی استوارت هال (1997) و استفاده از روش توصیفی-تحلیلی، بیش از 30 فیلم سینمایی بررسی و با شعارهای رایج در جریان بیداری اسلامی مصر تطبیق داده شده است (روش). نتایج نشان می‌دهد فیلم‌های سینمایی نقش اساسی در جریان بیداری اسلامی مصر ایفا کرده و بخش جدایی‌ناپذیری از آن شده‌اند. فیلم به عنوان مهم‌ترین محصول هنری-رسانه‌ای، تأثیر قابل توجهی بر فرهنگ سیاسی مردم مصر داشته است. تعداد قابل توجهی از شعارهای بیداری اسلامی 2011 مصر، وامدار عناوین، داستان یا دیالوگ‌های فیلم‌های اکران شده در مصر است و سینما منبع الهام اصلی زبان انقلابی مردم بوده است (یافته‌ها).

چکیده The present study aims to explain the position of women within the framework of the discourse of political Islam in the Islamic Republic of Iran from the perspective of Islamic awakening. Political Islam, as an ideological system, defines the role and identity of women based on Sharia and Shiite jurisprudence, and in this way, presents a desirable model of a "Muslim woman" in the family, society, and political system. "The importance of this study is that women, as mothers and educators of the revolutionary generation, play a pivotal role in reproducing values ​​and norms. Also, studying their position provides the possibility of analyzing the socio-discursive developments and the future path of women's role in the political structure."" According to the research findings, "The discourse of political Islam, while trying to define the role of women within the framework of chastity and family, has gradually, under the influence of social changes and increased awareness of women, redefined their position in the political, cultural and economic spheres. The widespread participation of women in elections, the expansion of higher education, employment and entrepreneurship are clear signs of this development, which reflects the dynamism of the discourse of political Islam with women's demands and social changes in contemporary Iran."

چکیده عقل بنیادی‌ترین ابزار هدایت در اندیشه اسلامی، جایگاه ویژه‌ای در قرآن دارد. ارائه الگوی قرآنی تربیت عقل نقش مهمی در بیداری اسلامی مبتنی بر رابطه امام و امت دارد. به طوریکه کارامدی این جریان در گرو این الگو می‌باشد. درواقع تبیین جامع و کارامد از تربیت عقل از منظر قرآن به مثابه روح و شاکله جریان بیداری اسلامی است، به طوریکه مناسبات بین امام و امت را برمدار عقل تبیین می‌نماید. این پژوهش درصدد است تا با تبیین الگوی تربیت عقل از منظر قرآن زمینه کاربست آن در جریان‌های بیداری اسلامی را فراهم سازد و رابطه امام و امت را بر مدار عقل تبیین و ارائه نماید.(مسئله)؛ این پژوهش با استفاده از روش تفسیری-ساختاری تلاش دارد تا مؤلفه‌های تربیت عقل به صورت لایه‌ای تبیین شوند. در این روش ده نفر از نخبگان قرآنی، برای تدوین ماتریس خودتعاملی مشارکت داشتند.(روش)؛ تنویر عقل به عنوان لایه سطح یک و عمیق‌ترین لایه قرار گرفت. این لایه بر «حق‌یابی عقل»، تأثیر می‌گذارد. تنویر عقل نیز بر لایه سوم یعنی«حق یابی عقل»،«رشد و سازندگی عقل»و«تکامل عقل» تأثیر می‌گذارد. هر سه مؤلفه لایه سوم که روبنائی‌ترین لایه هستند بر لایه دوم یعنی «حق‌یابی عقل» تأثیر می‌گذارند. بنابراین اثرگذارترین لایه در تربیت عقل از منظر قرآن«تنویر عقل» می‌باشد.(یافته‌ها).

چکیده تاثیر ابهام راهبردی سیاست خارجی ترکیه بر سیاست بیداری اسلامی آن
(از نظریه تا عمل)


چکیده:

یکی از موضوعات مهم در سیاست خارجی ترکیه طی دو دهه اخیر، ابهام راهبردی در سیاست‌گذاری خارجی این کشور است. این ابهام راهبردی به‌ویژه در سیاست بیداری اسلامی ترکیه که از زمان به قدرت رسیدن حزب عدالت و توسعه در سال 2002 شکل گرفته، تاثیرات قابل‌توجهی داشته است. این پژوهش با هدف بررسی تاثیر ابهام راهبردی سیاست خارجی ترکیه بر سیاست بیداری اسلامی آن انجام شده است. روش پژوهش، تحلیلی-تبیینی بوده و داده‌ها از منابع کتابخانه‌ای و اسنادی گردآوری شده‌اند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که ابهام راهبردی در سیاست خارجی ترکیه، به دلیل تناقضات در اهداف و ابزارهای سیاست‌گذاری، منجر به تضعیف سیاست بیداری اسلامی این کشور شده است. این امر به‌ویژه در مواجهه با تحولات بهار عربی و روابط ترکیه با گروه‌های اسلام‌گرا مانند اخوان‌المسلمین مشهود است.
کلیدواژه‌ها: ابهام راهبردی، سیاست خارجی ترکیه، بیداری اسلامی، حزب عدالت و توسعه، بهار عربی

چکیده در پی گسترش بیداری اسلامی و گرایش جوامع مسلمان به هویت دینی، یکی از تهدیدات نوپدید، ظهور فرقه‌های معنویت‌گرای التقاطی است که با تضعیف جایگاه شریعت، راهکارهای جایگزین و فردگرایانه‌ای برای پاسخ به نیازهای معنوی بشر ارائه می‌دهند (مسئله). این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر منابع کتابخانه‌ای به بررسی جریان‌های معنویت‌گرای نوظهور در کشور اندونزی به عنوان پرجمعیت‌ترین کشور مسلمان پرداخته است (روش). یافته‌ها نشان می‌دهد که بیش از دویست فرقه عرفانی در این کشور پدید آمده‌اند که با تلفیق عناصر ادیان مختلف، از جمله اسلام، هندوئیسم، بودیسم و تصوف شرقی، مدعی ارائه راهی برای رسیدن به آرامش و اتحاد با خدا هستند، در حالی‌که از آموزه‌های شرعی عدول کرده و با تأکید بر تجربه‌های فردی و لذت معنوی، نوعی سنکریتیسم دینی را ترویج می‌کنند. این فرقه‌ها با تضعیف نهاد دین و اعتبار مرجعیت دینی رسمی، زمینه را برای بحران هویتی و اختلال در فرآیند بیداری اسلامی و تمدن‌سازی اسلامی فراهم می‌کنند (یافته‌ها).

چکیده عربستان سعودی و جمهوری اسلامی ایران دو قدرت منطقه ای تأثیرگذار و رقیب در لبنان هستند. ایران از دهه 1980 و با شکلگیری حزب الله حضور تاثیرگذار در فضای سیاسی لبنان را تثبیت نمود و سعودی ها نیز بعد از جنگ داخلی و با توافق طائف نفوذ خود را در این کشور حفظ کردند. این رقابت تا سال 2005 و ترور حریری به صورت خاموش تداوم داشت. ولیکن از این سال به بعد در قالب حمایت از ائتلاف های 8 و 14 مارس آغاز شد، در جنگ 33 روزه تداوم یافت و با جهت گیری در قبال بیداری اسلامی در سال 2011 به اوج رسید. هدف اصلی این پژوهش مطالعه سیاست های عربستان در لبنان در قبال نفوذ جمهوری اسلامی ایران، روند بیداری اسلامی و محور مقاومت است. سوال اصلی عبارت از این است که عربستان سعودی چه سیاست هایی را در لبنان بین سال های 2011 تا 2012 اتخاذ و پیگیری نموده است؟ فرضیه اصلی عبارت از آن است که عربستان سعودی با حمایت از جریان 14 مارس (حزب المستقبل، الکتائب و القوات اللبنانیه) تلاش نموده تأثیرگذاری خود را در فضای داخلی لبنان افزایش داده و نفوذ جریان مقاومت و جمهوری اسلامی ایران را کاهش دهد. این پژوهش با استفاده از رویکرد توصیفی-تبیینی و بهره‌مندی از منابع کتابخانه‌ای، سیاست عربستان در لبنان را توضیح و چگونگی تأثیرگذاری این سیاست‌ها بر ایران، بیداری اسلامی و محور مقاومت را تبیین می‌نماید.

چکیده به‌دلیل اهمیت جایگاه زن در جریان‌سازی نهضت‌ها، نیاز به معرفی الگوهای برجسته‌ای از زنان طراز اسلام به زنان جوامع اسلامی احساس می‌شود؛ زیرا اگر زن‌های انسان‌ساز از ملت‌ها گرفته شوند ملت‌ها شکست خواهند خورد. ازآنجا که درخصوص جایگاه زنان در ادبیات پایداری پژوهش‌های چندانی صورت نگرفته است لذا ضرورت داشت تا با بررسی شخصیت سیده سهام موسوی همسر سید عباس موسوی دبیرکل سابق حزب الله لبنان بر اساس مؤلفه‌های پایداری یک زن طراز اسلامی را به عنوان الگو به زنان مسلمان جهان معرفی کرد هدف این نوشتار معرفی و تحلیل جلوه‌های شخصیتی شهید سیده سهام موسوی در ابعاد مختلف سیاسی، فرهنگی و اجتماعی بر اساس مؤلفه‌های ادبیات پایداری، به زنان جامعۀ اسلامی است که این تحلیل براساس روایت عبدالقدوس الامین از زندگانی ‌ام‌یاسر در کتاب «الوصول» انجام‌ گرفته است (هدف). مهم‌ترین مسئلۀ این پژوهش این است که کدام یک از مؤلفه‌های پایداری در شخصیت سیده سهام موسوی نمایان شده است؟ (مسئله) نگارندگان در این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی به تحلیل مهم‌ترین مؤلفه‌های پایداری که در شخصیت قهرمان رمان «الوصول» نهادیه شده است، می‌پردازند (روش). یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که سیده سهام موسوی در سطح بالایی از مهم‌ترین مؤلفه‌های پایداری برخوردار بوده است که عبارتند از: لزوم تطبیق زمانی و مکانی برحسب شرایط مبارزه؛ توکل و روحیۀ خداباوری در مبارزه؛ امیدواری و تسلیم‌ناپذیری؛ تکریم شهدا؛ ولایت‌پذیری و ولایت‌محوری؛ بخشش و انفاق در راه مقاومت و پشتیبانی؛ جانفشانی در راه حق(یافته‌ها).

چکیده سید جمال‌الدین اسدآبادی اندیشمند و سیاستمداری دینی است که غالباً اندیشه‌های سیاسی و اجتماعی او مورد توجه محققان قرار گرفته است. بی‌شک، وی ویژگی‌های شخصیتی داشته است که این همه توان و اثرگذاری و برجستگی را به او بخشیده است. پژوهش حاضر در پی واکاوی ویژگی‌های شخصیتی سید جمال‌الدین اسدآبادی با تأکید بر مؤلفه های روان‌شناسی کمال بوده است(مسأله). این پژوهش به لحاظ هدف، کاربردی و به لحاظ ماهیت داده از نوع کیفی و تحلیل محتوا بوده و جهت گردآوری داده‌ها از روش سندکاوی استفاده شده است. جامعه آماری پژوهش شامل کتب، مقالات و اسناد علمی مرتبط با سید جمال‌الدین اسدآبادی در فاصله زمانی سال‌های 1304 تا 1401 بود که مقالات و کتب مرتبط به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شد. تجزیه ‌و تحلیل داده‌های این پژوهش در چهار مرحله توصیف، تحلیل، استنتاج و تبیین صورت پذیرفته است(روش). یافته‌های پژوهش نشان داد: سیدجمال‌الدین اسدآبادی به لحاظ شخصیتی، فردی خودآگاه، برخوردار از سازه حکمت، سازگار، سخت‌کوش در فعلیت بخشیدن به خود، برخوردار از وارستگی اخلاقی و عرفان اصیل اسلامی، اهل سعه صدر، انعطاف‌پذیر، مخالف خرافه‌گرایی، از خود گذشته، آشنا به زبان‌های زنده دنیا، شجاع در بیان حق و گشوده بر روی تجربه بود(یافته ها).

چکیده بیداری اسلامی به مجموعه تحولات فکری، اجتماعی و سیاسی جوامع اسلامی در جهت بازگشت به حاکمیت قرآن و ارزش‌های اسلامی در زندگی سیاسی و اجتماعی و ساخت تمدن اسلامی اطلاق می‌شود. موج بیداری اسلامی در اثر حرکت مصلحان بزرگ دینی ابتدا در مصر شکل گرفت، سپس در سایر کشورهای عربی و اسلامی گسترش یافت و امروزه تأثیرات آن در سطح بین‌المللی مشاهده می‌شود. مصطفی صادق الرافعی، شاعر و نویسندهٔ متعهد مصری است که همگام با آغاز بیداری اسلامی در مصر، با پرداختن به مسائل مهمی چون: تهذیب و تربیت جوانان، ضرورت آگاهی بخشیِ امّت مسلمان، مقاومت و مبارزه در برابر استعمارگران، تبدیل به نماد بیداری اسلامی شد. بیشترِ قصاید رافعی در حوزهٔ بیداری اسلامی و در قالب طرح مباحث گوناگونی مانند: انتخاب اسلام به‌عنوان ایدئولوژیِ مبارزه، تلاش برای دست‌یابی به حکومت اسلامی، تأثیر اسلام بر حیات سیاسی جنبش‌های اسلامی، عشق به وطن، شکایت از ستم حکمرانان، مخالفت با سلطه گران و دعوت به آگاهی بخشی است. (مسئله) این پژوهش که با روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای انجام‌شده (روش) به این نتیجه رسیده است که شاعر برای گسترش و پویایی جنبش بیداری اسلامی و نهادینه کردن آن به‌عنوان یک عامل تأثیرگذار برای مقابله با استعمارگران و رفتارهای هنجارشکنانهٔ آنان، از مؤلفه‌های مختلف بیداری اسلامی ازجمله مباحثی چون تهذیب و تربیت نسل جوان، اعتمادبه‌نفس و ایمان به خدا، تأکید بر جدّیّت و پشتکار، وجوبِ دانش‌افزایی و خدمت به وطن، تأکید بر عمل‌گرایی، تلاش برای بیداری جامعه به‌ویژه زنان، یادآوری مجد و عظمت گذشته، توکّل به خدا و امید به پیروزی، تعقّل و بصیرت و دوراندیشی استفاده می‌کند و طرح چنین اندیشه‌هایی را برای مقابله با استعمارگران ضروری می‌داند. شاعر با پرداختن به این موضوعات که ریشه در دین دارند، تعهد دینی و دَین سیاسی خود را به جامعهٔ اسلامی و بیداریِ آن نشان می‌دهد. (یافته‌ها).

چکیده موج بیداری اسلامی که از ابتدای دهه ۲۰۱۰ بخش گسترده ای از جهان اسلام را دربرگرفت، سبب شد تا الگوهای جدید حکمرانی در کشورهای اسلامی توسط جریان های مختلف ارائه شود. متصلب ترین الگوی حکمرانی توسط جریان نوسلفی ارائه شده که پیامد رشد این دیدگاه بسط خشونت گرایی در کشورهای اسلامی بوده است. این خشونت گرایی آثار متفاوتی بر ابعاد مختلف امنیت در کشورهای اسلامی در عصر بیداری اسلامی داشته است که می توان آن را در قالب مفهوم امنیت انسانی مورد بررسی قرار داد. در این چارچوب، پرسش اصلی این پژوهش مطرح می شود که گسترش نوسلفی گری در دوران بیداری اسلامی چه تاثیری بر امنیت انسانی در کشورهای اسلامی داشته است؟ (مسئله) پژوهش حاضر به روش توصیفی-تحلیلی انجام شده و داده ها به روش کتابخانه ای جمع آوری شده است (روش). یافته های پژوهش نشان می دهد که با گسترش فعالیت جریان های نوسلفی در کشورهای اسلامی پس از خیزش های بیداری اسلامی وجوه مختلف امنیت انسانی در این کشورها در زمینه های اقتصادی، سلامت، امنیت فردی، امنیت سیاسی و امنیت زیست‌محیطی تضعیف شده است. از این رو رشد نوسلفی گری را می توان عنصر مهمی در تقابل با بیداری اسلامی و در قالب «پادبیداری اسلامی» مفهوم بندی کرد (یافته‌ها).

چکیده مکان به عنوان سازه‌ای معنامند در القای اندیشه‌های پایداری و بیداری اسلامی مورد توجه شاعران معاصر قرار گرفته‌است. این پدیده که از دیرباز در آثار ادبی وجود داشته، امروزه در اشعار پایداری نقش چشمگیری ایفا می‌کند. خِضرمحمد ابوجُحجوح از شاعران پایداری‌سرا و زادۀ فلسطین است. وی در سرودن اشعارش، مکان را به‌عنوان منبع معناآفرینی و ابزار انتقال مفاهیم پایداری قرار داده‌است(مسئله)؛ جستار حاضر بر آن بوده تا به روش توصیفی-تحلیلی به تبیین کارکردهای عنصر مکان در بازنمود ایده‌های پایداری و بیداری اسلامی در قصیده«لِلأقصیٰ أَنْزِفُ شَغَفِی» اثر خضرمحمد ابو جحجوح بپردازد(روش)؛ دلیل انتخاب این موضوع پژوهشی از آن رو است که قصیده مزبور، آیینه واقعیت‌های جوامع عربی است و شاعر می‌کوشد تا آن را به‌عنوان ابزاری برای بیداری مردم در برابر اندیشۀ استعمار و اشغال به کار گیرد. عنصر«مکان» در شعر وی با صبغه‌های سیاسی، دینی، تاریخی، ملی و طبیعی، القاگر مفاهیمی همچون اقتدار و شُکوه گذشته، ضرورت پیدایش وحدت و همدلی، انتقاد از انفعال و بی‌تفاوتی سردمداران حکومتی، تحریک همت جمعی و بیداری اسلامی می‌باشد.وی می‌کوشد تا با تمرکز و دمیدن احساس و اندیشه به پدیده‌های مکانی، دریچه‌ای به سوی جهان‌بینی پایداری بگشاید؛لذا برای تحقق این امر در صدد است تا از رهگذر طرحواره-های تصویری برآمده از تشبیه، استعاره و کنایه و نیز سازوکارهای ادبی همچون توصیف اغراق-آمیز، برجسته‌سازی مفاهیم و تلمیح به مکان‌ها و حوادث تاریخی، موجبات انتقال اندیشه‌ها و درک دغدغه‌های پایداری را برای مخاطبان فراهم نماید(یافته‌ها).

چکیده یکی از چالش های بیداری اسلامی فهم بیشتر مبانی اسلامی با هدف بهبود وضعیت اجتماعی، سیاسی و فرهنگی جوامع اسلامی است. از این رو بیداری اسلامی به ایجاد فرهنگی استوار جهت مدیریت جامعه نیازمند است و مدیریت ولایی می تواند یکی از اهداف آن باشد(مسئله). این پژوهش از نوع ترکیبی است. در بخش کیفی با استفاده از مصاحبه نیمه ساختار یافته خبرگان و روش تحلیل مضمون، چهار مولفه اصلی از 11 مولفه شناسایی شده از قرآن کریم، احادیث و کتب جهت شناسایی راهبردهای مدیریت ولایی استخراج گردید. در بخش کمی با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته که روایی و پایایی آن تایید شد، برای بررسی ضرایب همبستگی میان شاخص های راهبردهای مدیریت ولایی و پیشرفت منابع انسانی استفاده گردید. جهت تحقق این امر پرسشنامه محقق ساخته میان معلمان دبیرستان های منطقه 5 تهران که بصورت خوشه ای ساده انتخاب شدند توزیع گشت. برای تجزیه و تحلیل داده ها از نرم افزار spss و جداول فراوانی، میانگین و انحراف استاندارد و در سطح آمار استنباطی، آزمون کولموگروف اسمیرونف، تی تک نمونه ای، رگرسیون و آزمون سوبل در مورد متغیرهای میانجی بکار گرفته شده است(روش). در مطالعه راهبردهای مدیریت ولایی جهت پیشرفت منابع انسانی چهار راهبرد استبداد ستیزی، مردم سالاری دینی، تامین مصلحت عمومی و مشارکت سیاسی فعال به ترتیب دارای بیشترین اوزان بوده و متغیر مسئولیت پذیری، بیش از عملکرد نقش تاثیرگذاری را به عنوان متغیر میانجی نشان داده است(یافته ها).

چکیده جنبش بیداری اسلامی طی سال های ۲۰۱۰-۲۰۱۱، زنگ خطر را برای حکومت های جهان عرب که اغلب به دلیل اقتدارگرایی رژیم حاکم برآن دچار ایستایی سیاسی بودند و همواره از هرگونه تغییرگسترده در محیط پیرامونی خویش به ویژه تغییر از بالا و قیام مردمی بسیار هراسان بودند، به صدا درآورد. اگرچه این تحولات درکوتاه مدت نتوانست به طور یکسان در همه کشورها تغییرات عمیق و ساختاری ایجادکند، اما توانست زمینه‌­های سقوط حکومت در مصر، تونس و لیبی که تحولات نوظهور را نادیده می گرفتند، فراهم آورد و در بعضی کشورها تجمعات اعتراضی موجی از تغییرات از بالا را توسط حکومت ها به همراه داشته و منجر به بازبینی ساختاری در سیاست های اعمالی بر شهروندان شد. مقاله با استفاده از روش توصیفی – تحلیلی (روش) به طرح این سوال پرداخت که دلایل شکل گیری جنبش بیداری اسلامی چه بوده و چه پیامدهایی در کشورهای عربی بدنبال داشته است؟ (مساله) در پاسخ این فرضیه مطرح شد که وخامت اوضاع اقتصادی، رسانه­ ها و ساختار حکومت نقش زیادی در شکل گیری جنبش داشته و پیامدهایی چون تقویت محور مقاومت، دمیدن روح جسارت و امید در جوانان، شکل گیری نظم منطقه­ای و بازتولید قدرت شیعی در منطقه داشته است(یافته‌ها).

چکیده سید جمال‌الدین اسدآبادی متفکر و سیاستمداری است که آغازگر نواندیشی و بیداری در جهان اسلام بوده است که غالباً اندیشه‌های سیاسی و اجتماعی ایشان موردتوجه محققان بوده است و دیدگاه‌های وی در عرصه تعلیم و تربیت مغفول مانده است. با توجه به اهمیت تعلیم و تربیت و ضرورت تحول نظام آموزشی مسلمانان، مسئله و هدف پژوهش حاضر واکاوی مفهوم و مؤلفه‌های تعلیم و تربیت از منظر سید جمال‌الدین اسدآبادی به‌عنوان یکی از مصلحان بیدارگر اسلامی می‌باشد (مسئله). روش تحقیق پژوهش ازلحاظ هدف کاربردی و ازلحاظ ماهیت داده از نوع کیفی و از نوع تحلیل متنی می‌باشد که جهت گردآوری داده‌ها از روش اسناد کاوی استفاده شد. جامعه آماری پژوهش شامل کتب، مقالات و اسناد علمی مرتبط با سید جمال‌الدین اسدآبادی بود که به روش نمونه‌گیری در دسترس مقالات و کتب مرتبط انتخاب شد و تجزیه‌وتحلیل داده‌ها این پژوهش در چهار مرحله توصیف، تحلیل، استنتاج و تبیین انجام پذیرفت (روش). یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که سید جمال‌الدین، تعلیم و تربیت را یکی از شیوه‌های مهم بیداری مسلمانان می‌دانست. ازنظر وی، تعلیم و تربیت فرد از سه دیدگاه قابل‌بررسی است و معلم به‌عنوان الگوی کامل تربیتی نقش مهمی در فرایند تعلیم و تربیت دارد. مهم‌ترین تأکیدات و مؤلفه‌های تربیت ازنظر سید جمال‌الدین شامل توجه به زبان مادری، آگاهی و بیداری، استعمار و استبداد نتیجه انحراف اخلاقی، جایگاه رفیع علم، بازسازی هویت اسلامی و گسترش‌ علوم‌ و فنون‌ جدید می‌باشد (یافته‌ها).

چکیده افول هژمونی آمریکا از مهم‌ترین مباحث مطرح و حائز اهمیت در ادبیات روابط بین‌الملل در طی سالیان اخیر بوده که همواره ذهن بسیاری از تحلیل‌گران و سیاستمداران جهانی را به‌ خود مشغول ساخته است. درطی دهه‌های اخیر با الگوپذیری سایر ملت-های منطقه از مبانی و اصول تحول‌زای انقلاب اسلامی و با بهره‌گیری از تحولات بیداری اسلامی، شیوه‌ای از ائتلاف نانوشته بین دولت ها و ملت‌های منطقه غرب آسیا با محوریت قدرت مقاومت اسلامی جهت مقابله با سیاست‌های استکباری و درنهایت افول تدریجی هژمونی آمریکا در منطقه غرب آسیا شکل گرفت. سوال اصلی پژوهش حاضر بدین شکل مطرح می‌شود که شکل-گیری و گسترش قدرت محور مقاومت اسلامی در منطقه غرب آسیا چه تاثیری بر افول هژمونی آمریکا داشته است(مسئله)؛ با استفاده از رویکرد توصیفی- تحلیلی به پژوهش حاضر خواهیم پرداخت(روش)؛ یافته‌های حاصل از پژوهش در دو سطح منطقه-ای و بین المللی نشان دهنده مولفه‌هایی چون: وحدت و تنش‌زدایی بین دولت‌ها در منطقه غرب آسیا، پویایی و شکل‌گیری موازنه قدرت درعرصه بین‌الملل، خشم و انزجار عمومی ملت‌ها از آمریکا در منطقه غرب آسیا، گسترش ارزش‌های انقلاب اسلامی و پویایی نظام اسلامی در درون ملت‌ها و دولت‌های منطقه، شکست ائتلافات و اتحادهای جهانی با محوریت آمریکا و هم پیمانان آن می باشد(یافته‌ها).

چکیده انقلاب اسلامی ایران به عنوان نقطه آغاز خیزش بیداری اسلامی در نیمه دوم قرن بیستم، شروع دوره جدیدی از ظهور اسلام با رویکرد سیاسی را برای جهان اسلام نوید داده و پیروزی برجسته ترین حرکت اسلامی در این دوره،سایر حرکتهای اسلامی در جهان اسلام مثل یمن را به تکاپو واداشت. لذا این مقاله ظرفیت‌های فرهنگی- هویتی انقلاب اسلامی ایران و تاثیر انقلاب اسلامی ایران را بر بیداری اسلامی به خصوص انصارالله یمن را بررسی می کند(مساله) پژوهش حاضربا استفاده از روش توصیفی و تحلیلی روشن می نماید که تاثیرانقلاب اسلامی بر بیداری اسلامی انطباق دارد (روش) شکل‌گیری انقلاب اسلامی در ایران از سه جهت برای بیداری اسلامی دارای اهمیت است.1-انقلاب اسلامی در ایران هویت فرهنگی جدیدی برای ایرانیان به ارمغان آورد با عنوان "هویت اسلامی- ایرانی"؛2- آن چه در ایران رخ داده به عنوان یک تجربة تاریخی – خواه نا خواه- در مقابل دیدگان ملت‌های منطقه است و ظرفیت الگو شدن برای آنها را دارد.3- انقلاب ایران ترکیبی از عناصر بومی و فرهنگی ایرانی را با عناصر دینی و مولفه‌هائی از رویکردهای دموکراتیک جدید ترکیب کرده و سنتزی متناسب با شرایط ایران اسلامی ارائه داده است که از ظرفیت بالایی برای الگو شدن برای کشورهای منطقه برخوردار می‌باشد.(یافته ها)

چکیده بیداری اسلامی جنبشی اســت که مبتنی برآگاهی و بنیاد اسلام خواهی، شکل گرفته و وقوع انقلاب اسـلامی در ایران بر فرآیند اســلامگرایی و گسترش بیداری اســلامی در جهان اسلام به‌ویژه در کشــورهای عربی تأثیر فزآینده­‌ای داشته است (مسئله) .این پژوهش بر اساس روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌­ای (روش) به این پرسش می­‌پردازد که مؤلفه­‌های حکمرانی فرهنگی انقلاب اسلامی ایـران که موجب الهام بخشی بیداری اسلامی شده است، چیست؟ (پرسش) در پاسخ باید گفت انقلاب اسلامی بـا تکیـه بـر حکمرانی فرهنگی بـه‌ویـژه ارزش­هـایی نظیر آموزه‌­های اسلامی، مردم سالاری دینی، فرهنگ مقاومت و شهادت، معنویت و ولایت فقیه توانسته به احیای خودباوری دینی و بیداری اسلامی در عرصه منطقه‌­ای و تأثیرگذاری بـر مناسـبات جهـانی بپـردازد و اقتـدار فرهنگی و نـرم­‌افـزاری خـود را در عرصـۀبین‌­المللی به منصۀ ظهور رساند. (یافته)